Bundestagwahl

Op 24 september wordt de nieuwe Bundestag gekozen. In de media een populair thema, ook de Tagesschau besteed veel aandacht aan de ontwikkelingen. Recent was er een discussie tussen Angela Merkel (CDU) en Martin Schulz (SPD), maar dat gaf weinig vuurwerk en sensatie. De verwachting is dat CDU (samen met de CSU de Union) wat verliest, de SPD zal wel een beetje winnen, de AfD (Alternative für Deutschland, zeg maar de PVV van Duitsland) is nogal slecht in het nieuws geweest, die zal minder snel groeien dan aanvankelijk gedacht. Die Linke en de Grünen, tja, dat is afwachten.

In Heede wordt er weinig spektakel gemaakt. Het meest politiek plekje is het kruispunt vlak bij mijn huis, zie foto.

 

Allereerst de AfD. Die zie je hier heel weinig. Ze hebben een pakkende tekst:
Burka? Ich steh mehr auf Burgunder. Tja, de oktoberfeste beginnen weer en ik moet zeggen, ik vind Dirndl ook leuker dan Burka. Belangrijk thema dus!

 Wat moeten we hier van zeggen? Het is nog geen wedloop geworden wie het grootste bord heeft. Zowel Schulz (de grote) als Merkel (de kleine) zie je hier eigenlijk niet zoveel. De absolute topper is hier:

Gitta Connemann. Toevallig niet  op het kruispunt, maar verder bijna overal. Connemann is hier een bekende naam (denk bv aan de burgemeester van Heede, Connemann, die is neergeschoten omdat hij met de geallieerden onderhandelde). Zij begrijpt ons, ‘Sie kümmert sich’!

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Großsteingrab 15A Düvelskuhlen

Tot 1932 lag dit graf onder een heuvel verborgen. Slechts drie dekstenen, twee draagstenen, een afsluitsteen en een steen bij de ingang waren net als de 18 omringende stenen zichtbaar. In oktober 1932 werd dit graf middels een eerste systematische opgraving door dr. Karl Hermann Jacob-Fresen wetenschappelijk onderzocht. Onder de heuvel vond hij een bijna volledig graf! In totaal zijn er 35 stenen aan de voet van de heuvel bewaard gebleven. Deze steenkrans ligt op relatief grote afstand rondom de 9 meter lange, relatief kleine grafruimte. Deze oost-west georiënteerde ruimte is opgebouwd uit 7 draagstenen in de lengte en één draagsteen in de breedte. Vier dekstenen zijn in tact gebleven, een van de dekstenen van de uit 2 draagsteen-setjes gebouwde ingang ligt nu buiten de steencirkel.
Bis 1932 lag dieses unter einem Hügel verborgen Nur drei Decksteine, zwei Tragsteine, ein Abschluss- und ein Eingangsstein sowie 18 Steine der Umfassung waren obertägig sichtbar. lm Oktober 1932 wurde dieses Grab in einer ersten systematischen Ausgrabung durch Dr. Karl Hermann Jacob-Friesen wissenschaftlich untersucht: Er fand unter dem Hügel ein nahezuvollständig erhaltenes Grab! Insgesamt 35 Steine der Umfassung am Hügelfuß sind erhalten. Dieser Steinkranz zieht sich in relativ großem Abstand um die mit 9 m Länge vergleichsweise kleine Grabkammer. Diese ost-west-orientierte Kammer wird ausjeweils 7 Tragsteinen an den Längsseiten und jeweils einem Tragstein an den Schmalseiten gebildet. Vier Decksteine sind erhalten, einer der Decksteine des aus zwei Tragsteinpaaren gebildeten Zugangs liegt heute außerhalb des Steinkranzes.
 

 

 

 

 

Lokatie (Google Maps): 52°48’53.4″N 7°29’02.4″E

Bewaren

15A Großsteingrab Düvelskuhlen

Tot 1932 lag dit graf onder een heuvel verborgen. Slechts drie dekstenen, twee draagstenen, een afsluitsteen en een steen bij de ingang waren net als de 18 omringende stenen zichtbaar. In oktober 1932 werd dit graf middels een eerste systematische opgraving door dr. Karl Hermann Jacob-Fresen wetenschappelijk onderzocht. Onder de heuvel vond hij een bijna volledig graf! In totaal zijn er 35 stenen aan de voet van de heuvel bewaard gebleven. Deze steenkrans ligt op relatief grote afstand rondom de 9 meter lange, relatief kleine grafruimte. Deze oost-west georiënteerde ruimte is opgebouwd uit 7 draagstenen in de lengte en één draagsteen in de breedte. Vier dekstenen zijn in tact gebleven, een van de dekstenen van de uit 2 draagsteen-setjes gebouwde ingang ligt nu buiten de steencirkel.
Bis 1932 lag dieses Grab unter einem Hügel verborgen Nur drei Decksteine, zwei Tragsteine, ein Abschluss- und ein Eingangsstein sowie 18 Steine der Umfassung waren obertägig sichtbar. lm Oktober 1932 wurde dieses Grab in einer ersten systematischen Ausgrabung durch Dr. Karl Hermann Jacob-Friesen wissenschaftlich untersucht: Er fand unter dem Hügel ein nahezu vollständig erhaltenes Grab! Insgesamt 35 Steine der Umfassung am Hügelfuß sind erhalten. Dieser Steinkranz zieht sich in relativ großem Abstand um die mit 9 m Länge vergleichsweise kleine Grabkammer. Diese ost-west-orientierte Kammer wird ausjeweils 7 Tragsteinen an den Längsseiten und jeweils einem Tragstein an den Schmalseiten gebildet. Vier Decksteine sind erhalten, einer der Decksteine des aus zwei Tragsteinpaaren gebildeten Zugangs liegt heute außerhalb des Steinkranzes.
 

 

 

 

 

Lokatie (Google Maps): 52°48’53.4″N 7°29’02.4″E

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

17B Hüven Süd

Die Großsteingräber bestehen aus einer Grabkammer, die aus mächtigen Findlingen errichtet worden ist. Die Tragsteine sind aufrecht in einem Fundamentgraben eingesetzt. Sie haben eine tragende funktion und bilden die Wand der Grabanlage. Um die Außenseite wurde eine feste Felseinpackung gelegt. Dafür ist ein Boschung aus Sand und Erde bis in die Höhe der Oberkante der Träger oder Wandsteine geschichtet. Über die Außenböschung wurden die Decksteine aufdas offeneRechteck der Kammerwand geschoben. Die Last einesDecksteines wurde durch je einen Trägerfindling an den Längseiten der Grabkammer aufgefangen. Die Lücken zwischen den Wandsteinen füllte ein Trockenmauerwerk aus kleinen Felssteinen, so daß eine dichte und innen glatte Kammerwand entstand. Den Boden der Grabkammer bildet ein Pflaster vonnkleinen Felssteinen. Darauf liegt normalerweise eine mehschichtige Steingrusfüllung aus Granitgrus in einer Mächtigkeit von 40-60 cm, die mit dem Keramikmaterial der Kammer durchsetzt ist. Die Öffnung als Zutritt zur Kammer ist in der Regel an einer südlichen Längsseite. Manchmal wird der Eingang durch aus Findlinge gebildeten Gang markiert. Dieser Typ von Steingräbern wird ‘Ganggrab’ genannt. Der Eingang kann durch einen gespaltenenn Findling als Tür verschlossen werden. Bei diesen Grab ist die Kammer gut erhalten. Sie ist Nordost-Südwest orientiert. Der Innenraum hat eine Größe von 5×2 m. Die 8 Trägersteine sind alle vorhanden und liegen in situ, die Decksteine ebenfalls. Das Grab liegt in einen Hügel der 16×22 meter groß ist.
170423 Hunebed 17B (8)
170423 Hunebed 17B (7)
170423 Hunebed 17B (6)
170423 Hunebed 17B (5)
170423 Hunebed 17B (4)

Bewaren

Hunebed 21: Teufelssteine Bischofsbrück

170311 (4) Großsteingrab 'Teufelssteine Bischofsbrück'Er gaat een verhaal dat Satan zijn schatten wilde bewaren onder de drie grote dekstenen, in de 6×1,5 meter grote grafkamer, vandaar de naam. Verschillende wetenschappers hebben zich bezig gehouden met de omheining van het graf. Het is namelijk onduidelijk of die rechthoekig of ovaal is geweest. De oorspronkelijke grootte was 6×40 meter en daarmee wijkt het graf af van de andere megalietgraven in de regio. De inscriptie op één van de stenen is er in de 20e eeuw ingekerfd. Zie ook Wikipedia over dit Hunebed
170311 (11) Großsteingrab 'Teufelssteine Bischofsbrück'
170311 (9) Großsteingrab 'Teufelssteine Bischofsbrück'
170311 (7) Großsteingrab 'Teufelssteine Bischofsbrück'
170311 (6) Großsteingrab 'Teufelssteine Bischofsbrück'
170311 (1) Großsteingrab 'Teufelssteine Bischofsbrück'

Bewaren

Austretung

Zoals al eerder vermeld, uittreding uit een kerkgemeenschap (mits RK of Evangelisch) is een gemeentelijke aangelegenheid. Je moet je vervoegen bij het Standesamt. In mijn geval zat daar een ietwat stugge mevrouw (die overigens vlot ontdooide en best gezellig bleek). Dat Standesamt lijkt geen toegang te hebben tot het bevolkingsregister, alles werd bevraagd of kwam vanaf mijn paspoort. Waar ik gedoopt was, of ik getrouwd was etc. Best wel onwennig voor een gemeentehuis. In het kantoortje hing ook een crucifix, elders in het gemeentehuis ook. In Nederlandse situatie ondenkbaar, hoewel in NL al gewoon is om ambtenaren met hoofddoekje te treffen. Met kruis is verboden (dhimmitude?). Maar goed, in het totaal worden 5 formulieren geprint: 1 voor jezelf (niet weggeven!), 1 voor de parochie, 1 voor de kirchensteuer en dan nog wat. En dan: de rekening: EU 25,00!

Bezint eer ge u bekeert! Hoewel: intrede is gratis!

Lager VII: Friedhof Bockhorst/Esterwegen

Hier ruhen 1315 verstorbene der Strafgefangenen lager Börgermoor, Aschendorfermoor, Brual-Rhede, Walchum, Neusustrum, Oberlangen und Esterwegen, Die während der zeit des Nationalsozialismus aus politischen grunden und wegen strafrechtliger und militärischer delikte verurteilt wurden. Dieser Friedhof wurde im Jahre 1933 als Begräbnisstätte für die verstorbenen politische Häftlinge der Konzentrationslager Börgermoor, Neusustrum und Esterwegen eingerichtet. Nach dem aufbau der Strafgefangenenlager, der die übernahme der Konzentrationslager als Strafgefangenenlager mit einschloss, wurden hier die verstorbenen Strafgefangenen beerdigt. Unter ihnen waren 1943/44 auch zahlreiche Widerstandskämpfer aus Belgien und Frankreich die in den Jahren 1947/48 von Allierten Umbettungsdiensten exhumiert und in ihre Heimat überführt wurden. Die Sterbelisten sind in den Nachkriegsjahren verlorengegangen, die namen der Verstorbenen sind jedoch durch die Sterbebucheintragungen bei den Standesämtern bekannt.
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/EsterwegenZum gedenken der Luxemburger die hier litten und starben: DIR SID Nët VERGIESS!
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/EsterwegenDit monument werd opgericht ter gedachtenis van 8 Belgische weerstanders en vrijmetselaars, verbannen onder het ‘Nacht en Nevel’ regime en gevangen gehouden in barak 6 van het deel van het concentratiekamp Esterwegen (Lager VII) voor buitenlandse gevangenen. Zij hebben de loge ‘Liberté Cherie’ gesticht en doen werken tijdens 1943/44. Een unieke daad in de concentrationele geschiedenis. Architekt: Jean de Salle, Beeldhouwer Mathieu van der Hoeden
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
151121 EsterwegenGedenkstenen voor de Emslandlager op de begraafplaats Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen
Friedhof Bockhorst/Esterwegen

Lager VII – Esterwegen

Op 19 mei 2012 hadden we met de OFS een excursie naar Esterwegen. Hier is een werkkamp, dat vlot nadat Hitler aan de macht kwam werd gebouwd. Politieke tegenstanders werden hier ondergebracht en op beestachtige manier behandeld. Er lagen diverse van deze kampen in het veengebied langs de grens. Het lied ‘Wir sind die Moorsoldaten’ heeft hier zijn oorsprong. De barakken staan niet meer, maar worden gesymboliseerd door boom- en struikpartijen op de plek van iedere barak. In het kamp is een klein klooster gevestigd.

Zie ook:

160131 Esterwegen-31
160131 Esterwegen-34
160131 Esterwegen-35
160131 Esterwegen-29
160131 Esterwegen-27
160131 Esterwegen-26
160131 Esterwegen-25
160131 Esterwegen-24
Gedenkstätte Esterwegen-09
Gedenkstätte Esterwegen-27
Gedenkstätte Esterwegen-28
Gedenkstätte Esterwegen-34
120519 Esterwegen
120519 Esterwegen

Lager IV: Walchum

Van dit kamp is eigenlijk niets meer over. Alleen een bord met enige tekst geeft aan dat hier ooit een strafgevangenenkamp was. Vooral vanaf 1940 werden hier dienstweigeraars en deserteurs  opgesloten.
Lager4_Walchum (1)
Lager4_Walchum (3)
Lager4_Walchum (4)
Lager4_Walchum (6)

20A De Hoogen Steener

20A De Hoogen Steener
Deze was redelijk makkelijk te vinden, zelfs zò makkelijk, dat we via verschillende routes twee keer bij dit hunebed uitkwamen. 20A dus, in plaats van 20B. De tekst op het bordje:

Het graf ‘De Hoogen Steener'(de Hoge Stenen) is naast het graf Bruneforth (14F) een van de mooiste en grootste Emslandse grafruimtes in Noord Duitsland. De bijzonder lange ruimte werd uit 14 traveeën (tegenover elkaar draagstenen met een dekplaat) en een afsluitsteen opgezet. De toegang tot het graf werd gerealiseerd door een korte gang van 1 travee aan de de zuidelijke lengtekant. De draagstenen hiervan horen tevens bij de resten van de ovale steencirkels. Ook bij dit graf is te zien dat de twee draagstenen aan de zuidelijke lengtewand net als bij de graven in de Klöbertannen (18B) en de Spahnharrenstatte (20B) opgehoogd zijn middels rolkeien. In 1906 werden er tijdens opgravingen vuursteenmaterialen en ca. 150 scherven, waaruit 20 vaten werden gereconstrueerd, gevonden in de grafruimte.

20A De Hoogen Steener
20A De Hoogen Steener
20A De Hoogen Steener
20A De Hoogen Steener
Het zag er wat dreigend uit toen we bij het hunebed aankwamen. Sfeervol, dat wel…

20B Poldenhünensteine

Een mooi hunebed. De bewegwijzering was weer tamelijk slecht, bij toeval vonden we dit exemplaar alsnog. Het ligt wat afgelegen, mooie plek. Zie voor details Stonepages.de

Het kleine ganggraf is slechts gedeeltelijk bewaard gebleven. Behalve de middelste deksteen ontbreekt ook de oostelijke afsluitsteen, waardoor de grootte van de grafkamer lastig kan worden ingeschat. Ook hier werd overigens, net als bij de graven in de Klöbertannen (18B) en Werlte (20A), een draagsteen ‘passend’ gemaakt met behulp van een zwerfkei ter grootte van ongeveer een hoofd. Aan de zuidelijke lengtekant zijn nog twee stenen van de zetting aanwezig. De ligging hiervan laat zien dat hier de ingang van het graf geweest zou kunnen zijn. Want de ruimte aan de oostkant bestond waarschijnlijk uit één travee meer dan dat deze nu bestaat. Of de ‘Poldenhünerstenen’ een ovale steenkrans hadden of met een rechthoekige zetting tot één van de weinige hunebedden in de regio kan worden gerekend, zoals Ernst Sprockhoff vermoedt, is niet duidelijk.

20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine

14F Großsteingrab Auf Bruneforths Esch

Het graf bij Bruneforths Esch is een van de grootste en mooiste megalietgraven in Emsland. Een rij van 11 traveeën vormt een grafkamer van wel 25 meter lang. Van de oorspronkelijk 11 dekstenen zijn er drie al in de 19e eeuw vernield en weggevoerd. Ook bij een aantal nog aanwezige stenen van dit graf zijn vernielingen gevonden. Opvallend bij dit graf is dat de ruimte aan beide smalle kanten bij de ingang is ingekort, van 3 meter naar 1,8 meter. Ook de ingang bij de naar binnen getrokken lengtekant vertoont opvallendheden: hij steekt bijzonder ver de grafkamer in. Dit leidt tot het ontstaan van nissen aan weerszijden van de ingang, wat normaal gesproken met het blote oog niet te zien is.
Zo was het
Zo is het nu…

18D Steenhus in Börger

Het ,,Steenhus“ is een van de drie overgebleven megalietgraven in Börger. Ca. 180 meter ten noordoosten van dit graf liggen de ,hunestenen’, een sterk vernield graf van ongeveer dezelfde grootte als het Steenhus met nog vier dek,- en elf draagstenen. Ca. 250 meter ten zuidwesten van dit Steenhus bevindt zich nog een ander, nog meer afgebroken, graf met slechts een dek,- en vijf draagstenen. ln de oost-west georiënteerde grafkamer van het Steenhus zijn negen van de oorspronkelijk elf dekstenen bewaard gebleven. Van de elf draagstenen aan de lengtekant ontbreekt alleen aan de noordkant een draagsteen, ook de draagstenen aan de smalle kant zijn aanwezig. Van de ovale steenkrans, die om de kamer heen lag, is slechts een enkele steen naast de ingang overgebleven.
18D Steenhus in Börger
18D Steenhus in Börger
18D Steenhus in Börger
Het graf van koning Surwold. Ongeveer 5 km ten noorden van Börger bevond zich ooit een ander groot graf, waarvan er slechts een vlakke heuvel van ongeveer 29 bij 16 meter over is gebleven. Hier zou volgens een legende het graf van de ,koning van Surwold’ gestaan hebben. Het graf heeft zijn naam te dan ken aan een inscriptie in een van de stenen. De inscriptie heeft natuurlijk niks met het schriftloze stenen tijdperk te maken, de tijd waarin de graven werden gebouwd. Beschrijvingen en opgravingsberichten’ uit 1613, 1670 en 1886 werden na onderzoeken van de archeologe Dr. Elisabeth Schlicht in 1963 bevestigd: derhalve bestond er een oost-west georiënteerde steenkamer met zeven -voor die tijd buitengewoon grote dekstenen, en een waarschijnlijk even grote grafruimte. Op een deksteen zou geschreven staan: ,,Hier ligt begrawen Künnik Suurboldt, ln eenen goldenen Huusholdt“.