Categoriearchief: Heede

Heede, de oudste geschiedenis

De naam Heede komt oorspronkelijk van “Heda” en is waarschijnlijk een samengesteld Nederduits woord van “Hed” = heide en “A” = water, wat “Heidedorp aan het Water” zou kunnen betekenen. Heede (toen ” Heithe “) wordt voor het eerst genoemd in 1177 toen Edelman Sigwin het leengoed Heithe aan de bisschop van Münster schonk.
De stichting van het dorp valt waarschijnlijk in de tijd dat St. Liudger (791) bisschop was in Münster. Tijdens zijn ambtsperiode zou hij het gebied rond Heede tot 801 verschillende keren hebben bezocht, de ‘Hof zu Heede’ hebben gekocht en een kapel hebben laten bouwen op het terrein waar nu de oude Petruskirche staat. Dit wordt ook gesuggereerd door een inscriptie op de oude plaquette die nog steeds te vinden is in de toren van de Petruskirche.

Een deel van zijn eigendom, waaronder waarschijnlijk het landgoed Heede, werd nagelaten door St. Liudger aan het bisdom Münster. In de daaropvolgende jaren veranderden de eigenaren tot aan het einde van de 14e eeuw het landgoed overging naar de v. Familie. Oltman,  die later de naam ‘v. Heede’ aannam. Het ontstaan ​​van het dorp  Heede en de latere ontwikkeling zijn nauw verwant met de twee ridderzetels Heede en Schärpenburg. Op 16 oktober 1467 werd het landgoed Heede verworven door de twee broers Coep en Wermolt v. Heede. Zij verdeelden het in twee landgoederen: het aandeel van de jongste broer Wermolt was Haus Heede (kapel aan het hof, omliggend land).

De ridderstoel in Heede was ongeveer waar het rusthuis “Maria Regina” van het moederhuis Thuine nu staat en gaat terug tot de bovengenoemde oprichting van St. Ludger. Hij bouwde op zijn eigen deel een appartement, het latere ‘Gut Schärpenburg’. Dit bestond uit een herenhuis , Schuren, keuken en appelboomgaarden die door enten waren omgeven. De 1000 jaar oude lindeboom zou de kasteellinde van het voormalige Schärpenburg zijn geweest. Nadat beide landgoederen bijna twee eeuwen lang groeiden en bloeiden (bijvoorbeeld Wermolt herbouwde met zijn vrouw de Petruskirche), hadden hongersnood en oorlogen hen zwaar getroffen. In 1673 werd de Schärpenburg bijna volledig verwoest, het Heede-huis naast de kerk werd rond 1855 afgebroken. De ‘Burgplatz’ met de 1000 jaar oude lindeboom werd in 1972 over in openbaar bezit.

Op het wapen van Heede staat de 1000 jaar oude lindeboom, linksonder de zogenaamde Sint-Petrussleutel als symbool van de parochie en rechtsonder een aar als symbool van het belang van landbouw voor het dorp. De verdeling van de gebieden tussen de twee broers Coep en Wermolt v. Heede in 1467 heeft geleid tot het ontstaan van belangwekkende plaatsen die nog steeds te zien zijn.

De 1000 jaar oude Linde

Het slot Schärpenburg is in opdracht van Rabenhaupt in 1673 verwoest, hij zou echter opdracht hebben gegeven om de Linde te sparen. Zo is van de Schärpenburg alleen de grote lindeboom, in de volksmond “de 1000 jarige linde” genoemd, overgebleven. 
De stam heeft aan de grond een diameter van ongeveer 6 meter en een omtrek van 19 meter. De hoogte van de hele boom vanaf de grond tot de top is ongeveer 30 meter, de breedte van de kroon ongeveer 40 meter.
Aan de rand van de lage “stam” zijn er 15 sterke “takken” met verschillende diktes, maar ze vertegenwoordigen allemaal sterke bomen.
Deze stammen verenigen zich onderaan en vormen de knoestige hoofdstam. Tussen de takken is er een ronde open ruimte met een oneffen oppervlak, waarop een plateau geplaatst kon worden dat ruimte bood aan minstens een dozijn mensen om te tafelen. De bisschoppen van Münster, prins Ferdinand van Beieren en Bernhard von Galen zouden op deze locatie banketten hebben gehouden.
Hij een ‘Burglinde’, zoals je ze in Duitsland meer kunt vinden. Hun aanplant is gebruikelijk sinds de 15e eeuw. Door de adel en deels in ook wel in de dorpen werden ze in relatief korte tijd gekweekt. Dit lijkt te hebben bestaan ​​uit het circulair planten van een aantal jonge lindebomen op een geschikte grond, die zich vervolgens gelijkmatig ontwikkelde en versmolten raakten met elkaars wortels, er werden passende incisies gemaakt om een ​​gemeenschappelijke raffia te vormen. Hoe meer het ‘bewortelen’ voortschreed, hoe meer de grond kon worden verwijderd, en in de loop van tientallen jaren groeide het wortelmengsel uit tot een coherente houtmassa, die de “stam” vormde en op zijn beurt nieuwe wortels vormde.
De leeftijd van deze bomen wordt niet  beoordeeld door hun “stam” maar door de individuele “takken”. De Linde is geen 1000 jaar oud.  Vanwege de locatie kan ervan worden uitgegaan dat ze rond dezelfde tijd werd geplant als de Schärpenburg werd gebouwd. Dit moet kort na 1400 zijn geweest.

(Deutsch:) Von der Schärpenburg ist nur noch die große Linde, im Volksmund „die 1000 jährige Linde” genannt, übrig geblieben.
Der Stamm hat nach neueren Messungen am Erdboden einen Durchmesser von etwa 6 Metern und einen Umfang von 19 Metern. Die Höhe des ganzen Baumes vom Boden bis zum Wipfel beträgt rund 30 Meter, die Breite der Krone etwa 40 Meter.
Über den niedrigen ,,Stamm” setzen sich an dessen Rande 15 kräftige „Äste“, die von unterschiedlicher Dicke sind, aber sämtlich starke Bäume darstellen.
Diese Stämme vereinigen sich unten und bilden den knorrigen Hauptstamm. Zwischen den Ästen befindet sich ein runder freier Raum mit unebener Oberfläche, die für mindestens ein Dutzend Menschen Platz zum Tafeln bietet und in früherer Zeit auch wiederholt gegeben hat. Auch die Münsterschen Fürstbischöfe Ferdinand von Bayern und Bernhard von Galen sollen an dieser Stelle Bankette gehalten haben. Die Linde wird zuerst urkundlich erwähnt, als General Rabenhaupt die Schärpenburg im Jahr 1673 vollständig abbrannte und den Befehl gab, den prachtvollen Baum zu schonen. Daher sind wir für sein Alter auf Mutmaßungen angewiesen. Er gehört zu den Schloss- oder Burglinden, wie man sie in ganz Deutschland antrifft. Soweit bis jetzt bekannt, ist ihre Anpflanzung erst seit dem 15. Jahrhundert üblich geworden. Bei den Adelssitzen und zum Teil auch in Ortschaften wurden sie in verhältnismäßig kurzer Zeit gezüchtet. Dies scheint darin bestanden zu haben, dass man auf einen Haufen geeigneter Erde eine Anzahl junger Linden kreisförmig anpflanzte, die sich dann gleichmäßig entwickelten und untereinander mit ihren Wurzeln berührten und verwuchsen, wobei durch geeignete Einschnitte dafür gesorgt wurde, dass sich ein gemeinsamer Bast bildete. Je mehr die Verwurzelung fortschritt, desto mehr konnte die Erde entfernt werden und aus dem Wurzelgemisch wurde in einer Reihe von Jahrzehnten eine zusammenhängende Holzmasse, die den ,,Stamm“ bildete und ihrerseits wieder neue Wurzeln zu ebener Erde trieb..
Danach wäre also das Alter dieser Bäume nicht nach ihrem ,,Stamm“, sondern nach den einzelnen „Ästen“ zu beurteilen. Das höchste von der Linde erreichte Alter wird auf 1000 Jahre geschätzt. Da aber die Heeder Linde, nachdem sie fachmännisch mit erheblichen Kosten aufgefrischt wurde und den ihr ausgegangenen Wasserzufluss wieder erhalten hat, noch keine Spuren wirklicher Altersschwäche aufweist, ist anzunehmen, dass sie an diese Jahre noch nicht heranreicht. Nach ihrem Standort ist zu vermuten, dass sie etwa um dieselbe Zeit angepflanzt worden ist, als die Schärpenburg neu aufgebaut wurde. Das weist auf die Zeit kurz nach 1400 hin.

De Duizend jaar oude Linde

In het verleden stond hier het slot ‘Schärpenburg’. Alleen de Linde is daar nog van over.
De stam heeft aan de grond een diameter van ongeveer 6 meter. De omtrek is ongeveer 19 meter. De hoogte is ongeveer 30 meter waarbij de maximale breedte ongeveer 40 meter is.

De 15 stevige takken gaan van de ruwe stam uit. De Linde wordt voor het eerst genoemd bij de verbranding van het slot Schärpenburg door generaal Rabenhaupt. (Für die Niederländer: Wer war das?). Hij gaf het bevel de boom te ontzien.
De ouderdom van de boom is gebaseerd op een aantal veronderstellingen. Hij behoort tot de zg ‘Slot en Gracht Linden’ zoals die door heel Duitsland worden aangetroffen. Vanaf de 15e eeuw was het gebruikelijk deze bomen te planten. Het was de gewoonte om een aantal jonge linden in een kruis te planten, met als gevolg dat de wortels vervlochten raakten en er zich uiteindelijk één stam ontwikkelde. De leeftijd van de boom moet dan ook op basis van het aantal afzonderlijke takken worden beoordeeld.
De maximaal geschatte ouderdom van deze linde is zo rond de 1000 jaar. Maar waarschijnlijker is dat hij geplant is rond de tijd van de bouw van de Schärpenburg, ongeveer in het jaar 1400.

Zie ook:

Hermann Abels

Dit is Hermann Abels. Ik heb hem gefotografeerd in een positie van achterstallig onderhoud. Hij was wel iemand. Hij heeft diverse historische studies gedaan, onder andere naar de christianisering van het Emsland en de oorsprong van de plaatsnamen in de regio. Hoewel geboren in Emsland heeft hij een groot deel van zijn leven doorgebracht in Paderborn. Voor details zie HIER.

Uitvoering in Heede

Vanuit de kerst- en integratiegedachte bezochten wij zondag avond een muziekuitvoering van de Heeder Musikverein. Het was in de kerk, het is een katholieke vereniging denk ik. En daar is een interessant verschil met bijvoorbeeld de ‘Gereformeerd Vrijgemaakte kerken (tegenwoordig GKV). Daar had je ook regelmatig dit soort uitvoeringen, maar dat was ook wel een gemeenschaps gebeuren. Pauze, koffie, koek, dat soort zaken. En vooral, voor dat het allemaal los ging was de hele kerk vervuld van stem geluid. Klepperdeklep en blabla.
Zo niet hier. We kwamen een kwartier van te voren binnen, in doodse stilte. Het orkest zat er al en keek in stilte voor zich uit. Er werd geen woord gesproken, de stilte werd af en toe verbroken door een jengelend kind. De mensen die binnenkwamen knielden even alvorens zij de bank inschoven.
Hier is denk ik een groot verschil tussen Katholieken en Protestanten in het algemeen. Voor een Protestant is een kerkgebouw een gebouw. Punt. Dat kun je ook voor allerlei andere doeleinden gebruiken. Als er te weinig geld is desnoods voor een popconcert.
In het Katholieke is het kerkgebouw een soort tempel, plaats waar ‘Lichaam van Christus’ ligt opgeslagen, waar de vieringen plaatsvinden. Voor geen enkel ander doel dan dat wordt het gebouw gebruikt.
Typisch Duits is wel (of typisch Heeders?) is dat de hoekplek van en bank automatisch betekent dat je geacht wordt naar het midden toe op te schuiven. Moet je in Nederland maar voorbij de hoekzitter struikelen, hier schuif je op.
Het optreden was overigens wel grappig.

Ganzen!

Er vliegen hier veel ganzen rond, dat is zowel in Nederland als in Duitsland op deze breedtegraad gebruikelijk. We hebben al heel wat voorbij zien vliegen. Maar vanmorgen was het goed raak, iets maakte dat alle zwermen uit de regio hier samensmolten en met veel kabaal rondvlogen. Dat heeft in het totaal ongeveer 15 minuten geduurd, toen verdunde het geheel weer naar diverse richtingen. Een geweldig gezicht, maar vooral ook een indrukwekkend geluid!

Heeder Bos

<

div dir=”ltr” style=”text-align: left;”>

Een wandeling door het bos vlakbij Heede. Er lopen twee grote wegen langs en dat is te merken, vooral de weg naar en uit Nederland. Het ligt daar vol met van alles: een wc-pot, oude banden, vuilniszakken etc. Zie vooral ook het groen uitgeslagen bord. Verder is het een mooi bos, redelijk woest.