Scientific American september 2018 – Humans

Dit nummer van de Scientific American gaat over ‘humans’. Belangrijk voor de ontwikkeling van het intellect en bewustzijn is het hebben van grote hersenen in verhouding tot het lichaam. In dat opzicht springt de mens er wel uit. En je moet de mogelijkheid hebben om dingen te kopiëren. Het liefst gecombineerd met de neiging om in groepen bij elkaar te zijn. Daar is geen gen voor. Iets dergelijks geldt ook voor de ontwikkeling van taal. Daar is ook niet een specifiek gen voor. Taal heeft ook alles te maken met het ontwikkelen en kopiëren van symbolen. Bijvoorbeeld chimpansee in het wild begrijpen niet wat je bedoelt met wijzen. Apen die opgroeien bij mensen wel.

Een erg interessant artikel was over de oorsprong van homo sapiens. Het klassieke idee,dat lang geleden een uniek groepje mensen ontstond en vervolgens op pad ging, lijkt niet op te gaan. Er bestonden vele menssoorten, waarvan de Neanderthalers en de Denisoviërs het bekendst zijn. Er trad vermenging op en dat heeft uiteindelijk weer bijgedragen aan de Homo Sapiens. De huidige Europeaan heeft 2-4% Neanderthal DNA, dat heeft geholpen bij de lichtere huid en daardoor de mogelijkheid om verder naar het noorden te kunnen trekken. Daarnaast was er een verbetering van het immuunsysteem. De Tibetanen hebben een deel Denisovisch DNA wat hen de mogelijkheid gaf om in een omgeving met een lager zuurstof gehalte te kunnen leven. Ook cultureel lijken de verschillende groepen elkaar te hebben beïnvloed.
Volgens de schrijver hebben we nog meer niet-Sapiens DNA, maar is daar nog geen passende mensensoort bij gevonden.

Oorlog is een uitvinding die vele duizenden jaren geleden gedaan is. Volgens de schrijver is het niet iets dat in de mens zit. Op de een of andere manier komt het betoog niet echt geloofwaardig over.

Humaans (Ferengi uitspraak) beïnvloeden de evolutie door o.a. stedenbouw. Pluiszaadjes in de stad ontwikkelen zich zo dat ze meer recht naar beneden zakken, duiven leren zich verbergen voor slechtvalken die grootschalig in steden nestelen en slakken krijgen een lichter gekleurd huis om minder warmte op te nemen.

De kans dat ergens in het universum nog andere vormen van intelligent leven bestaan is vrijwel nul. Het aantal toevalligheden dat heeft geleid tot het ontstaan van ons is namelijk ERG groot. De kans dat er nog ander leven bestaat in het universum is groot, maar niet voor intelligent leven met een technologische beschaving.

Nooit kenden wij God aldus – Marcus Borg

Dit boek las ik voor de tweede keer. Het gaat over het Godsbeeld dat wij hebben. Er zijn nogal wat Godsbeelden. Die beelden zijn belangrijk omdat ze verschillende ideeën en emoties oproepen. Bijvoorbeeld God als Koning, dat houdt afstand in. Wij zijn de onderdanen. God als mannelijke rechter en wetgever maakt ons schuldig, incompetent, wij kunnen niets doen. Mijn eigen beeld van God was altijd die van een man met een volle grijze baard die op een grote troon op een wolk zit en die meewarig en vaak geïrriteerd naar beneden kijkt. Dit beeld is dominant aanwezig en valt onder de ‘Christelijke Conventionele Wijsheid’, niet noodzakelijk die van dominees en theologen, maar wat er bij de gemiddelde gelovige blijft hangen. Je moet voldoen aan Gods eisen, maar je bent nooit goed genoeg. Naast dit beeld bestaat ook het ‘Geest’ beeld, dit wordt door Borg als het beste beeld naar voren geschoven. Het past beter in deze tijd en lost veel problemen op. God is overal, transcendent EN immanent. God is letterlijk overal, in en om ons en in alles. Hij noemt dit panentheïsme. Wij hoeven ons niet schuldig te voelen tegenover Hem, hij is als (dit zijn weer positieve beelden) een herder, een liefdevolle moeder en vader (geen patriarch).

Belangrijk is dat wij God ook kunnen ervaren, hij besteedt in het boek aandacht aan ‘paranormale’ ervaringen, die meer voorkomen dan wij doorgaans denken.

De Bijbel is in zijn visie niet letterlijk waar. Dat idee ging pas een rol spelen met de groeiende invloed van de wetenschap. Dat bracht theologische systemen in gevaar (dit is een interessant thema dat ik elders nog eens wil uitwerken). Ik ben zelf opgegroeid in een kerk waar de dominee oprecht meende dat de wereld ongeveer 6000 jaar oud was, een andere meende dat de sterren heel dichtbij stonden. In veel kerkgenootschappen wordt er nog steeds van uit gegaan dat de Bijbel letterlijk waar is, waarbij de interpretaties van dat ‘waar’ vaak uiteenlopen.

Jezus kun je zien als  de voor- en na paschale Jezus. De voorpaschale Jezus was niet God en heeft dat ook niet gedacht.  De napaschale Jezus is een verschijning van een heel andere orde en dit wordt door napaschale mensen beschreven.

Naar mijn idee een geweldig boek. Zijn ideeën, die al langere tijd ook mijn ideeën zijn, geven lucht en vrijheid. Wetenschap kan weer gelezen worden zonder er Bijbelteksten bij te zoeken.

Een aanrader! Zie ook mijn ‘Goodreads’

Spiegelreis – Enis Odaci en Herman Koetsveld

Enis Odaci (Moslim) en Herman Koetsveld (Christen, gereformeerd predikant) gaan op bezoek bij elkaars religie.  Enis Odaci bezoekt een Benedictijns nonnenklooster, een Pinksterkerk in Amsterdam, een ‘Oud-Gereformeerde kerk op de Veluwe. Hij komt tot de conclusie dat ‘Het Christendom’ en ‘De Christen’ niet bestaan. De diversiteit is enorm.

Hetzelfde geldt eigenlijk voor Herman Koetsveld. Hij bezoekt o.a. de Ahmadyya Moskee. Het gaat hier om een stroming die door de meeste Moslims niet erkend wordt, vervolging is niet zeldzaam. Verder komt hij bij een Turkse moskee en nog een soort moskee waar lhbt’ers (lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele personen en transgenders) samenkomen. Ook dat is Islam.

De bezoeken worden door beide heren besproken.

Bij het lezen had ik zelf het gevoel dat er een groot probleem ligt bij Orthodoxe gelovigen, zowel bij Christenen als Moslims. Zoek je het wat meer op het menselijke vlak, lijken de Islam en het Christendom bijna naadloos aan elkaar te raken.

Zowel bij mij als bij Koetsveld ontstonden koude rillingen toen gesproken werd over ‘Zuivere Islam’. Dat bestaat net zo min als ‘Zuiver Christendom’, behalve dan in de ogen van de groep die dat zo ervaart. Zo ben ik zelf opgegroeid in een ‘Ware kerk’.

Lees ook de recensie in Trouw

Enis Odaci is van de stichting ‘Nieuw Wij’, zie de website www.nieuwwij.nl

The Fragments of Celsus

Het betoog van Celsus tegen de christenen. Het boek zelf bestaat niet meer, zie hierover ook ‘The Darkening Age’. Maar één van de kerkvaders, Origenes, heeft tegen dit boek weer een boek geschreven, Contra Celsum. Hij citeert Celsus zò uitvoerig dat een groot deel hierdoor te reconstrueren is.
Hij vindt het christendom maar niks. Veel van de ideeën die ze hebben kloppen niet of zijn ook gebruikt in de Griekse mythologie. Hij verbaast zich erover dat je alleen maar mag geloven en niet onderzoeken. Die vond ik wel grappig, mij is ooit door een zuster der kerk gezegd dat ik niet te veel moest lezen, want dat was slecht voor mijn geloof. Celsus heeft zich goed ingelezen en weet wel waar hij het over heeft. Er zijn diverse dingen waarvan je denkt dat hij het niet goed snapt, maar we zijn al bijna 2000 jaren verder en de theologie heeft zich verder ontwikkeld. Op een zeker moment lijkt hij het over de gnosis te hebben. Ik snap hem wel. Binnenkort ga ik de reactie van Origenes lezen.

The Darkening Age: The Christian Destruction of the Classical World – Catherine Nixey

Dit boek gaat over de vernietiging van de klassieke wereld door christenen in met name de 6e eeuw. De methoden en praktijken waren dezelfde als die van IS. Tempels werden vernietigd, kunst ook, bibliotheken verbrand, niet-christenen onder zware druk gezet om zich te bekeren. De meeste ‘kerkvaders stonden hier volledig achter. Het boek is niet bedoeld als een aanval op het christendom, maar wel als een bewustwording.
Na dit geschreven te hebben, opent het boek met de vernietiging van de Athena tempel in Palmyra. Het beeld is in deze eeuw weer gerestaureerd en daarna nog een keer vernield door IS met hetzelfde doel. De vroege christenen en de petro-moslims hebben veel gemeen. Het was een tijd waarin de duivel en zijn demonen een tastbare en waarneembare realiteit waren. Het heidendom was het terrein van de duivel en het was dus een daad van liefde om alles kort en klein te meppen.
In het begin, toen de christenen nog niet zo opvielen, werden ze niet al te serieus genomen. Niet zulke slimme of belezen mensen. Celsus heeft een boek geschreven tegen de christenen. Daar is uiteraard niets van overgebleven. Maar zo’n 70% is bewaard gebleven doordat Origenes in een boek probeerde de stellingen van Celsius te bestrijden en daarbij citeerde hij nogal wat. Ik moet zeggen, Celsus had zich goed ingelezen en ik kan me goed verplaatsen in zijn argumenten. Daar wil ik later nog eens op terugkomen.
Een thema dat door christenen gekoesterd wordt, zijn de martelaars. Er wordt altijd verteld dat christenen het in het Romeinse rijk zwaar hadden. Zij werden vervolgd en gemarteld om hun geloof. Dat is niet waar. Nero had een zondebok nodig, dat had niets met geloof te maken en het was na zijn dood onmiddellijk afgelopen. Pas 250 jaren later was het kort durend een probleem, daarna niet meer. Al met al moet de totale vervolgingsduur ongeveer 13 jaren hebben geduurd.
Andersom was de martelaarsdood erg gewild, het gaf je een prima plek in de hemel. Er was een massale doodswens. De overeenkomsten met de huidige radicale petro-islam zijn erg groot!
In de loop der tijd zijn er vele broeierige martelaarsverhalen geschreven, waarvan de meesten niet waar of verzonnen zijn. In die tijd: massale vernietiging, verbranding van boeken, onthoofding etc van mensen. De niet-christenen voelden zich -terecht- ernstig bedreigd. De schrijver suggereert op een zeker moment dat het inzetten van de ‘donkere middeleeuwen’ veroorzaakt werd door de gewelddadige opkomst van het Christendom. Een triest relaas. Bedenk dan dat de basis van de christelijke religie gelegd werd in die tijd, toen is bijvoorbeeld de Drie-eenheid bedacht, is ook vastgesteld welke boeken en brieven het ‘Woord van God’ waren.
Ik voel een soort diepe plaatsvervangende schaamte bij het lezen van deze ellende. Ik ben opgegroeid in een gereformeerde omgeving, inclusief school, daar werd de christianisering van het Romeinse rijk als een zegen gezien en hoorden we veel martelaarsverhalen.
Lees hier het verzoek van Libanius (een ‘heiden’) om bescherming van de keizer

 

The Darkening Age by Catherine Nixey

View all my reviews

Die Bibel Verstehen – Anselm Grün

Hoe de Bijbel te lezen. Een interessant thema. De schrijver is monnik en heeft daar dus wel ervaring mee. Hij beschouwt de Bijbel niet als letterlijk waar. De Bijbel bevat verhalen, in zijn visie afbeeldingen, van de ervaring van mensen met God. Als je het zo bekijkt heeft de Bijbel ook ons wel iets te zeggen. Hij beschrijft de Lectio Divina, het mediteren op een tekst, bijzonder interessant.
Daarna gaat hij voorbeelden geven over hoe je het zou kunnen doen en hij gaat in vogelvlucht de hele Bijbel bij langs. Halverwege ben ik gestopt. Hij schrijft prima, geen punt! Maar die korte studies lees ik wel als ik aan het betreffende boek toe ben. Een mix van lees- en naslagwerk.

 

Die Bibel Verstehen Hinführung Zum Buch Der Bücher by Anselm Grün
My rating: 3 of 5 stars

View all my reviews

Der Wissenschaftswahn: Warum der Materialismus ausgedient hat – Rupert Sheldrake

Sheldrake is bekend van de hypothese over de Morfogenetische Velden. DNA is niet voldoende om de vorm van een levend organisme te bepalen. Vorm wordt gestuurd door de MF velden. Maar niet alleen velden, ook gedrag, natuurwetten enzovoorts. Maar dat kun je allemaal terugvinden in een ander boek. In dit boek gaat het met name over de materialistische wereld- en wetenschapsvisie. Van hem had ik al meer boeken gelezen: ‘The Presence of the Past‘ en ‘ Morphic Resonance‘. Hij heeft een duidelijk idee van hoe de wereld in elkaar zit en draagt dat ook vol energie uit. En ik moet zeggen, hij heeft me gedeeltelijk overtuigd, maar nog niet helemaal. Dit boek gaat vooral over het failliet van het materialisme en over hoe het dualisme stiekempjes onder andere termen weer binnen komt. In de 17e eeuw werd het materialisme erg populair. Net zoals we nu allerlei dingen vergelijken met computers (hersenen, geheugen etc) begon men destijds organische wezens met machines te vergelijken, de geest bestond niet meer, slechts als product van machinale activiteit. Dat is tegenwoordig nog zo. Alles moet vanuit het stoffelijke worden verklaard. Er zijn echter ook wel stemmen die aan het stoffelijke geestelijke kenmerken willen toekennen. Dat is niet een bewustzijn, maar de aanleg of bouwsteen van geest. Iets dat weer denkbaar wordt als de kleinste deeltjes feitelijk uit energie en golven bestaan.

Een vervolg daarop is gewoontevorming. Zou het niet zo kunnen zijn dat allerlei natuurwetten en constanten niet voor eeuwig vast liggen, een noodzakelijkheid zijn, maar materiële gewoontevorming? En zou het niet zo kunnen zijn dat de hele kosmos met alles wat daarin bestaat, niet alleen maar door oorzaak-gevolg voortgestuwd wordt, maar dat er ook een streven, een einddoel is? Sheldrake spreek hier van een Attractor. De ontwikkeling wordt niet alleen ‘gestuwd’, maar ook ‘getrokken’. Teleologie: trekken uit de toekomst of duwen uit het verleden?

Het is niet onwaarschijnlijk dat deze wetten ‘geleerd’ en ‘onthouden’ worden. Dat maakt ook dat ze niet voor eeuwig vast liggen en kunnen veranderen.
‘Panpsychisme’ wordt besproken, het idee dat iedere vorm van materie ‘iets geestelijks’ heeft. Het is hier zoeken naar woorden, het doet me denken aan de Samkhya filosofie.
Al lezend kom ik zijn ideeën over bewustzijn aan Sheldrake verondersteld een in de tijd terugwerkend bewustzijn dat door de ‘bereidheidspotentiaal’ start. Het betoog is natuurlijk uitgebreider dan deze zin.
Het gaat te ver om atomen bewustzijn toe te kennen, maar het gedrag van atomen kan met gewoontevorming verklaard worden.
Citaat van Bohm: “De vraag is of materie enkel grof en mechanisch is of steeds subtieler wordt en uiteindelijk niet meer te onderscheiden datgene dat wij ‘geest’ noemen “.
Hebben alle zelforganiserende systemen een geestelijke kant naast een fysische?

De genetica komt nog even voorbij. Hij citeert uit de vele onderzoeken, de euforie dat nu het menselijk genoom bekend is, alle ziekten zouden worden genezen en voorspeld. Dat bleek niet het geval. En het aantal menselijke genen is wel erg laag: De mens ongeveer 23.000, de fruitvlieg 17.000, de zee-egel 26.000 en rijst 38.000.
Het geheugen. Na Pavlov ging men geheugen en reflexen beschrijven als zg reflexbogen. De experimenten van Lashley op dieren, overigens gewoon dierenmishandeling, toonden aan dat conditionele reflexen in stand bleven na zware toegebrachte hersenschade. Het geheugen werd door hem omschreven als een soort resonantie tussen een zeer groot aantal neuronen. Zijn opvolger, Karl Program zei uiteindelijk: Het geheugen is overal, maar nergens in het bijzonder.

Waar hij uiteindelijk telkens weer op terug komt is het volgende: Waarom worden allerlei ideeën niet gewoon onderzocht, maar wel op basis van de heersende wetenschapsvisie meteen weggevaagd als onzin, onwetenschappelijk, etc? Veel is al onderzocht maar de resultaten worden niet geaccepteerd. Ik herken dat wel, ik ben het daarin met hem eens.

Meeting Jesus Again for the First Time – Marcus Borg

Na lezing van het boek denk ik dat de titel niet overdreven is. Een erg goed boek. Hij geeft weer wat ik zelf al vanaf mijn puberteit dacht: geen fysieke opstanding, Jezus is niet God, maar een man met een  vast vertrouwen in- en een intieme relatie met- God. Borg besteed veel aandacht aan de ontwikkelende theologie binnen het vroege christendom, en de cultuur in Jezus’ tijd. Veel daarvan wist ik al wel, maar er zijn nog nieuwe aandachtspunten bijgekomen.

Hij probeert het christendom in een ander kader te plaatsen zodat het voor veel mensen, waaronder ikzelf, weer een nieuwe glans krijgt. Want er is veel onderzoek gedaan naar bijvoorbeeld de historiciteit en betrouwbaarheid van de Bijbel en daar is heel wat over te zeggen (ditzelfde proces is ook gaande met de Koran) . Maar wat moet je daarmee als christen die zeer Bijbel getrouw is opgevoed in de zin dat alles letterlijk Gods woord was? Met name die groep kan blij worden van dit boek.

 

Goodreads

De Dordtse Leerregels dichterbij gebracht – ds E. Koop

Een naar mijn idee gedateerd boek. Één van de meest gruwelijke geschriften van de protestantse kerken in Nederland. Ik kan me niet vinden in de stellingen over de zogenoemde uitverkiezing. Volgens deze leer is de hele mensheid zondig en slecht en valt onder Gods toorn. Er moet dan ook gestraft worden. Jezus, Gods zoon ondergaat die straf. Iedereen die dat gelooft zal behouden worden. Maar dan de angel: niet iedereen gelooft, niet iedereen is uitverkoren.  God bepaalt wie wel en wie niet. De teksten die allemaal aangehaald worden,  zijn mijns inziens poly interpretabel en moeten in de context gezien worden. Het lijkt mij erg fout om mysteries zò strak te omschrijven en als dogma en belijdenis te poneren. Het niet aannemen van deze belijdenis leidt onvermijdelijk tot eeuwige verdoemenis. Niet slechts een paar miljoen jaar ofzo, maar eeuwig! Ik heb gelezen tot bladzijde 30 en ben toen gestopt. Let wel, dit boek gaat òver de Dordtse Leerregels, de schrijver brengt ze op zijn manier dichterbij. Maar bij mij werkte zijn betoog precies andersom.
Voor wie de DL wil lezen, kan op diverse plekken terecht, o.a. HIER voor een PDF.

The Wounded Healer – Henry J.M. Nouwen

Een interessant boekje, gepubliceerd in 1979. Dat is ook duidelijk te merken in zijn omschrijving van de jeugd die geen toekomst meent te zien. Hij spreekt hier over de ‘Nucleaire mens’ en bedoelt daarmee de invloed en dreiging van kernwapens. Ik had er zo één in mij co-assistenten groep, hij meende dat het leven geen zin had omdat alles in 1x weggevaagd kon worden. Ik herken dat ook wel bij mijzelf, een voorliefde voor post apocalyptische literatuur en dokterschap met minimale middelen. Maar goed, daar gaat het niet over, het viel me zo op. De ‘moderne mens’ voegt zich niet meer in in de tradities van vader op zoon, van meester op gezel want: de wereld is niet zeker, niet veilig.

God is buiten, boven en daar is niets. En ‘binnen’ dan? Dat kan psychedelisch, meditatief etc. De andere kant is revolutionair. Als christen zou je een combinatie van alles moeten zijn. Teveel pastoraat gaat over uitwendige dingen.

Zijn punt: de christelijke leider, bijvoorbeeld de dominee of pastoor e.d., is niet iemand die God aan zijn gemeenschap openbaart, als iemand die iets heeft en dat uitdeelt aan hen die niets hebben, maar iemand die hèn helpt die zoeken om de werkelijkheid te ontdekken als bron van hun bestaan. Een mens is een mens en God is God en zonder God kan de mens geen mens zijn.

Hij/zij is niet anders dan andere mensen en vanuit die positie kan hij naast hen staan en hen begrijpen.

Ik kan er nog meer mooie zinnen op los laten, maar dit is m.i. de essentie.

Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon – Daniel C. Dennett

De afgelopen jaren heb ik diverse atheïstische boeken gelezen. De meeste daarvan komen vlot ter zake en maken hun punten. Interessant. Dennett is ook een notoir atheïst en publiceert geregeld hierover. In dit boek wil hij aandacht vragen voor wetenschappelijke studie van het fenomeen religie. Want voor alles wat religies bieden en stellen is ook wel een andere verklaring te bedenken. Dat wil ik hem niet bestrijden. Maar volgens mij wordt er vlijtig onderzoek gedaan naar religieuze verschijnselen en religies in het algemeen. Daarnaast speculeert hij er behoorlijk op los. Het boek is verschenen in 2007, misschien was alles toen anders, want hij kreeg veel lovende recensies. Maar in 2018 niet van mij. Te speculatief en op den duur erg vermoeiend. Ik ben halverwege gestopt. Zul je net zien dat de tweede helft veel beter is. Als iemand dat vindt, hoor ik het graag, dan lees ik verder. Maar niet eerder…

 

isbn: 978-0-14-303833-7

Die Verzauberung der Welt – Jörg Lauster

Een bijzonder interessant boek in goed te volgen Duits. Hier kun je geen samenvatting van geven zonder het boek zelf over te schrijven. De cultuurgeschiedenis van het Christendom. Hoe het kwam, hoe het ging, waarom en hoe men kerken ging bouwen, de verschillende christelijke stromingen. De invloed van de Karel de Grote op het latijn, boeken en universiteiten. Het christelijke geweld tegen ketters en Waldensers. De heilige oorlogen waarvan de Kruistochten slechts en voorbeeld waren. Ook de oorlog tegen de Katharen was een heilige oorlog, evenals de oorlog tegen Engeland met de Armada. En vooral: enzovoorts. De schrijver laat zien dat gebeurtenissen en stromingen niet los staan van elkaar. Of het nu gaat om de architectuur van kerken, schilderkunst, reformatie of  de 30-jarige oorlog. De ‘Geschiedenis’ eindigt in de 20e eeuw.

Een absolute aanrader

 

Discussie avond ‘Heilige Geest’

Deze donderdag avond spraken we met een paar mensen over de Heilige Geest. Wat doet de HG in mijn leven. Een lastige vraag, ik maak dat onderscheid in de Drie-eenheid eigenlijk nooit, ik ben een echte monotheïst. De triniteit is een lastig iets, naar mijn idee het best weer te geven als de drie werkzame krachten van God. Hij heeft er oneindig veel, maar deze worden benoemd door de Kerk. De Joden hebben daarom in principe geen probleem met de Triniteit (Lapide-Is dat niet de zoon van Jozef?).
Maar als je het toespitst, dan is de HG, in het Aramees en Hebreeuws de ‘Ruach’. De kracht die aanzet tot beweging, bekering, vindingrijkheid, motivatie en vooral: etcetera.
Al discussierend kwamen we terecht bij de Rooms Katholieke Kerk. Vòòr het het Tweede Vaticaans Concilie was de RK kerk inderdaad een verstard iets. We spraken over de biecht, hoe mensen vroeger moesten biechten en op den duur maar zonden gingen verzinnen. Ik heb dat nooit herkend in mijn eigen katholieke jaren, die ik als rijk en mooi heb ervaren. Jammer dat ik toen te veel werk naar me toe heb laten komen ….
Maar goed, ik heb in mijn initiatietijd wel gebiecht en dat is een indrukwekkende ervaring, helemaal als je recht voor de priester zit, zonder luikje. Zo zie je maar weer dat we allemaal zo onze stereotiepe ideeën hebben over andersgelovigen. Het ‘Ware Kerk’ idee blijkt niet alleen iets voor Vrijgemaakten te zijn. Een beetje humor en begrip kan geen kwaad. Zo had ik vandaag met een collega die Moslim is, een gesprek hoe je verschillende soorten moslims kunt onderscheiden aan de vorm van hun baard.

Vom Unfreien Willen

Op 15 juni 2017 behandelden wij op de Bibelgesprächsabend de discussie tussen Erasmus van Rotterdam en Luther over de vrije wil. Een samenvatting en vertaling van het uitgereikte document ZIE HIER.

Luther geeft toe dat er in de Bijbel duistere passages staan. Maar ‘Nadat het zegel is verbroken (Op 6:1)‘ wordt duidelijk dat Christus Zoon van God, mens is geworden, dat God 3-enig is en toch 1, dat Christus voor ons allen geleden heeft en voor eeuwig regeert. Maar haal Christus uit de Bijbel (‘Schrift’) en er blijft niets van over.

Volgens Erasmus zijn vragen over de vrije wil zinloos. Zoals: heeft God voorkennis betreffende het eeuwig heil, kunnen wij hier zelf aan bijdragen? Of overkomt het ons allemaal?

Luther ziet het echter als erg belangrijk. Het is noodzakelijk om iets te weten over de verhouding van de vrije wil tot Gods genade. Het is niet alleen ‘Notwendig’ maar ook heilzaam te weten dat God overal al kennis van heeft, de toekomst kent en naar die kennis handelt. Dit wetende blijft er niets van een vrije wil over. God bepaalt alles en Zijn wil is niet te veranderen. Rom 9: ‘Hij verstokt wie Hij wil’. En nog erger: ‘Velen zijn geroepen, weinig uitverkoren’.

Als dat zo is, zegt Erasmus, wie zal zijn leven dan nog willen beteren?

Niemand, zegt Luther,want niemand kan dat. Maar de vromen en uitverkorenen zullen door de Heilige Geest steeds beter worden, de rest zal onverbeterlijk te gronde gaan. Niemand zal geloven dat God van hem/haar houdt, alleen de uitverkorenen.

Lees verder

Humanist

Een paar dagen geleden zag ik de boodschap van Mohammed El Bachiri. De beste die ik in tijden heb gezien. Zijn Jihad voor de liefde en goede onderlinge verstandhoudingen. De zin die naar mijn idee het meest opviel en waar het betoog eigenlijk om draaide, was de opmerking ‘allereerst ben ik mens’. Een waar woord. Daaruit volgt eigenlijk alles. Vanuit mijn mens zijn en menselijk verstand interpreteer ik de wereld. En verlangens en angsten hebben wereldwijd grote overeenkomsten. Een Humanistisch Moslim zou uitstekend overweg moeten kunnen met een Humanistisch Christen of een Humanistisch Atheïst. En is het tweede deel van het Grote Gebod ook niet ‘Heb uw Naaste lief als Uzelf’? Eigenlijk heb ik hier verder niets aan toe te voegen.

 

Dag van het Jodendom

Vandaag was ik bij een bijeenkomst in de synagoge van Groningen. Het was de ‘Dag van het Jodendom’, georganiseerd door de RK kerk en de Joodse gemeenschap. Thema was ‘vreemdeling’. De eerste spreker was Tamarah Benima, een vrouwelijke rabbijn van de liberale joodse gemeenschap. Volgens haar bestaat er geen Joods-Christelijke cultuur. Het is onderling altijd gedoe geweest. Pogroms en vernietiging, dat zijn wel de trefwoorden. Zonder Christendom geen Jodenvervolging. De toon is wel gezet. Nu is het inderdaad zo, dat de anti-joodse sentimenten die in het christelijke Europa heel lang aanwezig waren, een voedingsbodem waren voor wat de nazi’s uiteindelijk uitvoerden. Bij twijfel lees Luthers commentaren over de Joden. Niet mals. Zelfs vlak voor zijn dood kregen ze nog een veeg uit de pan. Maar het gaat nu wat beter, daarom staat mevrouw Benima hier nu ook. Op dit moment lees ik echter een boek ‘ Niet In De Hemel’ geschreven door een Joodse man, die zeer nadrukkelijk het tegendeel beweert. Het Jodendom zou op veel terreinen de westerse maatschappij beïnvloed hebben. Het zal wel weer een zaak van definities en begrippen zijn. Als voorbeeld wordt o.a. genoemd dat nergens in de Bijbel de zon als god wordt gezien, maar wel als een geschapen iets. Dat maakt dat je er vrijelijk over na kunt denken en de zon bestuderen. Dat gold dan voor vrijwel alle andere geschapen zaken en daardoor is het ‘Westen’ wat het nu is.

Glaubensbekenntnis

Ich glaube, dass wir Gott auf unterschiedliche Weise erfahren können:
Ich glaube an Gott in der natur als schöpferische Kraft des Lebens und der lebendigen Vielfalt.
Ich glaube an Gott in Menschen, die von Liebe und Gerechtigkeit erfüllt sind – in Menschen wie Jesus, die dem Weg des Lebens bis in den Tod treu bleiben.
Ich glaube an Gottt als unsichtbare Geisteskraft in uns, als Energie der Liebe, als mutmachende Kraft zur Veränderung und Erneuerung der Welt. In der Gemeinschaft mit anderen Gläubigen erfahren wir seine lebendige Gegenwart. Diese Gotteserfahrungen geben uns Hoffnung über den Tod hinaus. Amen.

Deze geloofsbelijdenis werd uitgedeeld door de emerituspfarrer, afgelopen zondag. Vanuit het landelijk kerkbestuur is hij verplicht om de Apostolische geloofsbelijdenis te lezen, dat deed hij ook, maar het leek hem nuttig om ook deze te lezen. Ik ken niet de herkomst, heeft hij die zelf gemaakt of heeft hij hem ook geleend? Hoe dan ook, deze vorm van christendom spreekt mij wel aan. De preek ging aansluitend over ‘Het Koninkrijk der Hemelen’, dat de Pfarrer omschreef als ‘Leben im Sinne Gottes’. Wàt een mooie uitdrukking. Je ziet dat inderdaad helemaal terug in deze Bekenntnis.

En dan de ‘unsichtbare Geisteskraft in uns’: De Jezuïeten hanteren het gebed zoals Ignatius van Loyola dat heeft beschreven (zie hiervoor www.gewijderuimte.org voor dagelijkse toepassing). God is in alles en overal werkzaam. Bemerk ik dat of heb ik het te druk? Stel je voor dat God mij iets duidelijk wil maken, zou ik dat merken?
God als ‘Schöpferische Kraft’.

Ik krijg steeds meer het gevoel dat in de moderne wetenschap meer spiritualiteit te vinden is dan in de Kerken (of de Islam). Daar gaat het om allerlei concreet aanwijsbare figuren die allemaal dit of dat doen en vaak ook wonderen doen, allemaal in de naam van God, maar het lijkt vaak op een vorm van toveren. Ik wil daar later nog eens op terug komen.

Eenvoudige Islam

Recent kwam ik terecht op een interessante website: simpleislam.weebly.com. In diverse talen te lezen, waaronder Nederlands. Hoewel ik nog niet alles gelezen heb, lijkt de centrale boodschap ongeveer dit: de Koran is prima. De Hadith echter is onbetrouwbaar. Er is daarin heel veel geschreven over wat de Profeet heeft gezegd en gedaan. Maar het is wel honderden jaren later opgeschreven. En het is zoveel, dat het voor de gemiddelde gelovige ondoenlijk is om dat allemaal gelezen te hebben. Dus ben je afhankelijk van religieuze wetenschappers, o.a. de Imams. Als de vraag dus is: ‘Wat zegt de Islam over dit of dat’, ben je afhankelijk van de ideeën van de betrokken expert. Daarnaast, aldus de schrijver, is er in de Koran zelf geen enkele onderbouwing voor zoiets als Hadith. Het lijkt er dus op dat een groot deel van alle extremistische uitingen van tegenwoordig een gevolg zijn van boze Imams die de Hadith voor hun eigen boze karretje spannen. In Spanje was er recent nog zo’n boze imam.

Dit is echter een algemeen menselijke eigenschap denk ik. In het verleden zijn er bijvoorbeeld in de Gereformeerde kerken splitsingen geweest die veel ellende en familiedrama’s hebben veroorzaakt. Dat ging soms over thema’s die een gewoon mens niet zou verzinnen. Wat te denken van iets als ‘veronderstelde wedergeboorte’. Ook dominees waren in staat de Bijbel naar hun eigen idee te zetten. Het volk volgde veelal niet de leer maar de dominee, of de groep die het grootst of leukst was. Maar ze gooiden geen bommen, dat is wel een verschil.

Een en ander sterkt mij in mijn overtuiging dat eeuwenoude teksten een slecht medium zijn om absolute religieuze waarheden uit te halen. De Boeddha adviseerde om alles wat je gezegd en geleerd wordt, te onderzoeken op het waarheids gehalte. Dat moet je niet door een dominee of imam laten doen.

Bewaren

Triniteit

Een aardige gedachte over de drie-eenheid die ik hoorde tijdens de retraite in Thuine was het volgende: het is een negatieve theologie. Met ‘negatief’ wordt dan bedoeld dat je niet kunt zeggen wat God is, Hij is ondefinieerbaar. Je kunt je toevlucht nemen door een opsomming van wat hij allemaal NIET is, in de zin van ‘God is niet dit, niet dat’. Wat overblijft en niet gezegd kan worden is een aanwijzing voor het wezen van God. Maar dat leidt uiteindelijk ook tot niets. De leer van de triniteit (Drie-eenheid) draagt ook al niet bij tot duidelijkheid. Want voor ieder persoon in de triniteit geldt hetzelfde: als je iets zegt over God de zoon is dat nooit compleet, want hij is ook Geest, Vader. En datzelfde geldt natuurlijk voor uitspraken over de Geest en God de Vader. Het zijn geen 3 personen die in hetzelfde huis wonen of iets dergelijks (zie het plaatje), dat zou polytheïsme zijn. De Rabbijnen in de middeleeuwen hadden dat ook al bedacht. Ze konden wel vrede hebben met de christelijke triniteitsleer, want als je het omdraait, positief maakt, is God OOK Zoon, Vader, Geest (Uit: ‘Is dat niet de zoon van Jozef?’ – Pinchas Lapide). Met deze leer worden slechts drie eigenschappen of manifestaties van God genoemd. En dat is beperkt, maar niet onwaar.

Bewaren

Thuine december 2016 – Het Zonnelied

Ik weet niet meer hoe vaak ik naar het klooster in Thuine geweest ben voor de retraite van het bisdom Groningen. Vaak genoeg, want het voelt vertrouwd als je de poort binnenrijdt. De meeste mensen zijn bekend. Het thema was deze keer het zonnelied van Franciscus. Dat leidt onvermijdelijk weer tot allerlei inhoudelijke uitstapjes. Ik wil eigenlijk alleen maar vermelden dat het weer geslaagd was. Volgende keer weer. Zie HIER voor informatie over het klooster.