Peter, Paul and Mary Magdalene – Bart D. Ehrman

In dit boek worden Petrus, Paulus en Maria Magdalena besproken, personen die een belangrijke rol speelden in het vroege christendom.
Allereerst Petrus, die zich zou richten op de bekering van de Joden. Hij komt in veel verhalen en brieven voor. Hij ontwikkelt zich van een impulsieve, ietwat onbetrouwbare figuur tot een ware rots van de Kerk. Hij spreekt tot de verbeelding omdat hij laat zien dat ook mensen die niet alle christelijke deugden hebben, zich kunnen ontwikkelen tot, goede mensen, en ook als dat niet lukt er veel vergeven wordt. Het was dan ook voor allerlei groepen belangrijk om uitspraken van Petrus te hebben, die hun visie ondersteunde. Er zijn dan ook ERG veel boeken en brieven die aan Petrus worden toegeschreven, maar die niet van hem zijn. Hij wordt hij in allerlei verhalen genoemd. In veel gevallen is er een relatie met Paulus, de ene keer als bondgenoot, de andere keer als vijand. Hij was in ieder geval niet de eerste paus. De eerste honderd jaar na Christus had de kerk nog niet die structuur. Hij zou gekruisigd zijn, maar dan met het hoofd naar beneden. Dat is niet omdat hij niet op Jezus wilde lijken, maar om aan te duiden dat voor Christenen niet alles hetzelfde is als voor heidenen.In het Nieuwe Testament is 1 Petrus zeer waarschijnlijk niet van Petrus. 2 Petrus is dat met zekerheid niet.

Paulus is ook een heel interessante. Hoewel hij Jezus nooit in levende lijve heeft ontmoet, is hij de apostel met de meeste invloed èn de enige die schriftelijk materiaal heeft nagelaten. Zeven brieven zijn zonder twijfel van hem: Brieven aan de Romeinen, 1 and 2 Corinthiërs, Galaten, Philippenzen, 1 Thessalonicenzen, en Philemon. De andere zes zijn waarschijnlijk onder valse naam geschreven. Ehrman beklemtoont dat het slechts brieven zijn die gingen over een bepaalde situatie in een bepaalde gemeente en dat we hiermee dus niet een totaaloverzicht hebben van Paulinisch denken. Een overzicht van Joods denken in die tijd volgt, met aandacht voor de Joden in de Diaspora, die in ieder geval goed Grieks spraken, maar niet allemaal Aramees. En die omringd waren door andere religies. Wat maakte dat Paulus zo totaal overstag ging na zijn visioen? Fysiek achtervolgen en uitleveren van Christenen in die tijd kan niet waar zijn, juridisch onmogelijk. De schrijver betoogt verder dat Paulus leer aangepast zijn naar de behoeften van een bepaalde tijd. In de Handelingen der Apostelen, dat 50 jaar later geschreven is dan Paulus zijn brieven, staat in feite alleen maar dat zonden worden vergeven als je in Jezus gelooft. Pauls zegt dat je gerechtvaardigd wordt door de dood van Jezus, het verschil tussen vergeven en aflossen dus. Het is teveel om allemaal te bespreken hier, maar ik kan alleen maar zeggen: ERG interessant. O ja, speciaal voor de Gereformeerd Vrijgemaakten: de uitspraken van Paulus over de vrouw die moet zwijgen in de gemeente, zijn latere invoegingen, zeker niet van Paulus!

Het laatste hoofdstuk over Maria van Magdala heb ik niet uitgelezen. Er is gewoon te weinig over haar bekend. Er zijn ook erg veel Maria’s in het nieuwe testament waarbij het niet altijd duidelijk is welke Maria wordt opgevoerd. Dan Brown wordt nog besproken, dit boek is natuurlijk wel n.a.v. zijn roman de ‘Davinci Code’! Maar de eerste twee hoofdstukken waren ouderwets goed!

Dietrich Bonhoeffer: Pastor, Agent, Märtyrer und Prophet – Eric Metaxas

Dit is een hagiografie en een DIK boek. Daarom lees ik het als Ebook (in het Duits) hoef je dan niet zoveel mee te dragen. Het leest makkelijk weg. De kinderen Bonhoeffer hadden het maar getroffen, een liefdevol gezin, leuke ouders, intellectuele omgeving, genoeg geld, enorme stamboom. Wat kon er dan fout gaan denk je. Wel, je kon sneuvelen in WO-1, zoals zijn broer. Hoewel iedereen zijn besluit om theoloog te worden respecteerde, was hij wel een buitenbeetje, de meeste familieleden hadden meer met echte wetenschap. Van moeders kant waren er echter heel wat theologen. Hij heeft heel wat rondgereisd en keek daarbij verder dan alleen zijn Protestantse hoekje. In Rome bezocht hij frequent de missen en was getroffen door het internationale karakter. Uit alle windrichtingen deden mensen mee. In de VS was hij vooral betrokken bij de zwarte kerk en zat de ware kerk vooral bij de zwarte amerikanen die vreselijk gediscrimineerd werden. In New York was volgens hem geen theologie, ze deden maar wat en dan vooral met als doel het christelijk geloof weg te theologiseren. Ondertussen werd in Duitsland Adolf Hitler steeds machtiger. In 1933 werd hij Rijkskanselier en trok de absolute macht naar zich toe en dat was onmiddellijk te merken. Joden mochten geen kerkelijke of andere functies vervullen. Een groot deel van de Lutherse kerken is daarin mee gegaan. Er was zelfs een stroming die druk bezig was om de Bijbel te zuiveren van alles wat Joods was en waar mogelijk te vervangen door Noordse sagen en symboliek. Het verzet daartegen was minimaal. Het is angstaanjagend als je leest hoe een normale samenleving in een rap tempo een absolute dictatuur wordt. Tot de laatste dag aan toe!

Bonhoeffer wordt beschreven als een intelligente man, diep gelovig, sociaal, een familieman. Altijd bezig om dienstbaar te zijn naar anderen, tot in de gevangenis toe. Er wordt veel gebruik gemaakt van zijn overvloedige correspondentie. Dat geeft een beeld van hoe hij dacht. Jammer dat we dat zelf niet meer doen.

Een goed boek, een aanrader.

Lutherische Kirche in der Welt – Diverse Auteurs

In 2015 ben ik overgestapt, in Duitsland althans, van de RK kerk naar de Lutherische Kirche (‘Evangelisch-Lutherisch’). Ik heb het voorrecht om regelmatig met de Pfarrer te kunnen spreken over diverse christelijke thema’s, maar ook over specifiek Lutherse. Zo nu en dan wordt ik van literatuur voorzien, dit is zo’n boekje. Bijdragen uit allerlei Lutherse landen, dit keer 2 uit Nederland. Een daarvan gaat over avondmaalsbekers en schalen in Nederland. Het was na de Reformatie in Nederland heel belangrijk dat je vooral niet op Katholieken leek. En in Calvinistische ogen deden de Luthersen dat wel een beetje. Het moest dus allemaal zo sober mogelijk. Ze mochten ook wel een kerk hebben, maar niet één met een toren erop. Etc. Pas veel later, toen niemand  zich meer druk maakte over dit soort details, werd het allemaal wat makkelijker.

Een ander thema is het begrip ‘Reformatie’. Daar hebben we vaak heldere en eenvoudige denkbeelden bij: Luther en Calvijn. Maar de Reformatie was aanmerkelijk breder. Iedereen die vond dat het anders was en moest kon zijn ideeën uiten. En dat gebeurde ook.

Er zijn veel auteurs die iets in dit boekje schrijven, die ga ik niet allemaal bij langs, ik heb ze ook nog niet allemaal gelezen. Blijft dat het een interessant werkje is dat jaarlijks wordt gepubliceerd.

 

 

The Science of Diet & Exercise – Scientific American

Dit boekje bevat een aantal recente artikelen uit de ‘Scientific American’. Omdat het losse artikelen zijn, is de overlap redelijk groot. De punten die naar voren komen zijn:

    • Het basale calorie verbruik van een mens is redelijk stabiel, of je nou veel beweegt of niet. Daarmee is duidelijk dat bewegen een goede gewoonte is met veel gezondheidsvoordelen, maar weinig bijdraagt aan afvallen.
    • De inname van voedsel zorgt voor overgewicht.
    • De vertering van de ingenomen voeding is niet voor iedereen hetzelfde. Er is bestaat dus een familiaire aanleg.
    • De drang om te eten is meestal niet bepaald door honger, maar door alle dingen die daar omheen gebeuren.
    • Diëten zijn meestal (soms gaat het goed) rampzalig en eindigen in een gewichtstoename. Het is beter geleidelijk gewoonten te veranderen. Dat werkt beter met een langduriger resultaat.

Al met al geen schokkende dingen, maar nuttig om te lezen. Het meeste wisten we al. De vraag is hier wie ‘we’ zijn, want ik maak nog bijna dagelijks mee dat kinderen veel te dik zijn, de hele dag grazen, geen water lusten, geen groente lusten en het dus ook niet krijgen en zich hoofdzakelijk met lege calorieën voeden.

De messiaanse verwachtingen ten tijde van Jezus – Gerben S. Oegema

Eenentwintig jaren geleden kocht ik dit boek. Het leek me toen al interessant, maar van lezen kwam het niet echt. Het boek Jezus van Nazareth van Paul Verhoeven,maakte dat ik dit werkje weer ter hand nam. Het beschrijft de apocalyptische literatuur van 200 BCE tot ongeveer 200 CE. Zowel Bijbels als niet Bijbels bronnen. In tijden van grote verdrukking werden dit soort verhalen populair. Vaak was er sprake van een Messias (gezalfde) of een ‘Mensenzoon’. Mensen die een leidersrol speelden in de eindtijd, door God gezonden. Vaak wordt de profetie, want dat karakter zit er toch wel wat in, gepositioneerd in een verleden. Zo profeteert het een stuk makkelijker, want het meeste weet je al, het is ook veiliger om allerlei uitspraken te doen dan. Het bekendste voorbeeld is Daniël. Veel van deze Joodse literatuur grijpt ook terug op oudere boeken, bijvoorbeeld de Psalmen, maar ook wel andere boeken. De Christelijk Apocalypsen zijn gemiddeld genomen iets minder politiek. Veel oudere Apocalypsen hebben later een Christelijke bewerking ondergaan om maar duidelijk te maken dat het altijd om Jezus gaat. Iets waar Bart Ehrman in zijn boeken over schrijft.
De eerder genoemde Paul Verhoeven gaat er van uit dat Jezus helemaal vervuld was van deze Apocalypsen, het ‘Koninkrijk der Hemelen’ zou je ook vanuit deze visie moeten zien.
Het boek heeft een erg hoog informatie gehalte. De eerste lezing is met name bedoeld om een indruk te krijgen waar het over gaat en waar ik later dingen kan terug vinden. Aanrader!

Alles nieuw – Henri Nouwen

Dit boekje kreeg ik van mijn tante Zwaan bij mijn eeuwige professie als Franciscaan op 21-1-2006, met de tekst:

‘Eens lieve Harry, zal God alles in allen zijn. Met een zegenbede van je tante Zwaan’.

Het is een aardig boekje, waarin Nouwen pleit voor het inruimen van stiltemomenten in het dagelijks leven. Want wij zijn vol met van alles dat ons bezighoudt en tegelijkertijd onvervuld. In die stilte kunnen we luisteren naar wat de Geest ons zeggen wil.

Het lijkt sterk op het gebed zoals dat door Jezuïeten wordt gedaan, zie daartoe ook www.gewijderuimte.org.

Misquoting Jesus – Bart Ehrman

In zijn vorige boek ging het vooral om de vraag: hoe komen we aan alle Bijbelboeken? Er waren heel veel waarom juist deze en geen andere? In dit boek gaat het om de NT boeken die in de Bijbel staan. Dat zijn niet de originelen. Dat zijn vertalingen van kopieën van kopieën van kopieën van … . Bij dat kopiëren zijn fouten gemaakt. Meestal per ongeluk, soms met opzet. Dat kon zijn omdat de afschrijver iets wilde verbeteren, verduidelijken of om iets eenvoudiger te maken, of om kritiek van heidenen weg te nemen, of omdat de tekst niet strookte met de gangbare theologie etc etc. Interessant, bij het schrijven van deze tekst merk ik dat ik schrijffouten maak, zo gaat dat dus. De invloed van die veranderingen is soms groot geweest. Zo zijn de uitspraken van Paulus over de rol van de vrouw in de kerk niet van hem. In zijn tijd waren vrouwen zeer actief in de kerken.Het enige wat Paulus van ze vroeg was bij openbare optredens het hoofd te bedekken. Niets meer, niets minder. Kijk eens wat dat eeuwen lang voor vrouwen heeft betekent, deze toevoegingen! Zo is bijvoorbeeld dit jaar pas bij de Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk (GKV) besloten dat vrouwen ook kerkelijke ambten mogen hebben. Dat zal intern ook wel de nodige beroering geven. Bijbels gezien onnodig, aldus Ehrman.
Lezen is interpreteren, iets verduidelijken is interpreteren. Interessant is dat de evangelisten dat ook doen. Lukas heeft voor een groot deel Markus als bron. Maar aan sommige verhalen en uitspraken geeft hij een andere draai.
Het is een schitterend boek dat leert relativeren. Een tekst spreekt niet zelf, degene die het leest die spreekt. Het idee om de Bijbel als volledig geïnspireerd te beschouwen, is met de inzichten uit dit boek niet te handhaven. Geschreven tekst, vooral als die onfeilbaar is, moet met de nodige reserve bekeken worden. Als je dat niet doet, leidt dat tot problemen, denk daarbij aan Islamitische fundamentalisten, maar ook aan de vreselijke oorlogen die in Europa hebben gewoed als gevolg van religieuze verschillen, bijvoorbeeld de dertig jarige oorlog.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Lost Christianities – Bart Ehrman

Een bijzonder interessant boek met een erg hoog informatie gehalte. Het verschil tussen studeren en lezen wordt je op deze manier snel duidelijk. Ik kan wel de grote lijn weergeven, maar niet de details, en dat is jammer. Gelukkig heeft de schrijver de neiging zichzelf te herhalen, dus in een volgend boek zal ik weer veel tegenkomen. De inhoud is voor christelijk opgevoede mensen erg belangrijk. Ik heb een aantal van dit soort boeken uitgeleend, een van Ehrman en twee van Slavenburg. Alle drie de boeken heb ik nooit terug gekregen!
In het begin waren er vele soorten christendommen, met aan het ene uiterste bijvoorbeeld de aanhangers van Marcion, die vond dat de Joodse en de Christelijke God niet dezelfde konden zijn. De ene was wreed en gewelddadig, de ander liefhebbend en genadig. Hij paste dus de evangeliën zo aan dat er geen Joodse dingen meer inzaten. Aan het andere uiterste had je bijvoorbeeld de Ebionieten, die juist vonden dat je alleen Christen kon zijn als je de Joodse wetten onderhield. Van een maagdelijke geboorte moesten ze dan ook niets hebben. En daar lag nog van alles tussen, en ook nog wel er boven en er onder. Een belangrijke stroming (het was niet een duidelijke groep) was die van de gnosis. De God die hemel en aarde geschapen had, was niet een echt goede god, maar een misleid iemand. Jezus kon ons helpen om de weg naar de ware god te vinden. In diverse stromingen kom je ook tegen dat Jezus en de Christus niet dezelfde waren, maar dat de geest, of de Christus, bij de doop in de Jordaan in Jezus neerdaalde. Een mooie gedachte vind ik zelf.
Verder in het boek komt aan de orde dat het van veel geschriften die nu in het Nieuwe Testament staan, helemaal niet duidelijk is wie de schrijver is. De Evangeliën staan wel op naam van de evangelisten, maar er zijn eigenlijk geen argumenten voor. Sommige identieke boeken blijken niet zo identiek, er blijken veel (al of niet met opzet) fouten in de teksten te zitten. Dat maakt het heel gevaarlijk om grote theologische waarheden uit het NT te halen.
Uiteindelijk kwam er een stroming boven drijven die bepaalde wat waar was, wat Bijbel was en wat niet. Die bepaalde wat de naturen van Christus waren, dat er een drie-eenheid bestaat. Dat alles is  -zo heeft men mij altijd verzekerd-  door God geïnspireerde tekst.

Why there is no God – Armin Navabi

Simple responses to 20 common arguments for the existence of god, zo luidt de ondertitel. De schrijver, Armin Navabi, is een ex-moslim uit Iran. Ik vroeg mij onmiddellijk af: komt dat in Iran meer voor, dat Moslims van hun geloof afwijken? Ik dacht daarbij aan Ehsan Jami (‘Het recht om ex-moslim te zijn‘). De schrijver is altijd erg bezig geweest met zijn religie. Hoewel zijn ouders niet echt fanatieke moslims waren, nam hij intensief deel aan de Koran klassen. Eén van de dingen die hij hoorde was dat als je als jongen vòòr je 15e komt te sterven, dat je dan gegarandeerd in de hemel komt. Voor meisjes is dat tot hun 9e jaar, een boeiend verschil. De schrijver nam de meest logische stap en sprong op zijn 14e van een flat. Zoals je al begrijpt, hij stierf niet maar moest zeker een jaar revalideren. Hij verdiepte zich in alle monotheïstische religies en vond overal dezelfde inconsistenties en tegenspraken. Hij werd atheïst en werd daar heel blij van. Hij richtte de ‘Atheïst Republic’ op. Een platform voor atheïsten en twijfelende deïsten. Kijk er eens, zou ik zeggen.

Hij behandeld argumenten als “God’s existence is proven by scripture.” Daar blijft weinig van heel. Ik heb dat zelf ook al eens gelezen in het boek van ds Venema ‘Wat is een Christen nodig te geloven?’ Hij schrijft daar: ‘Wij geloven dat de Bijbel Gods woord is, omdat de Bijbel dat zelf zegt’. Een logische ramp redenering. VW heeft betere auto’s want ze zeggen het zelf, dat is hetzelfde type. Ik, Dexterius, ben een profeet, want ik zeg het zelf. De Bijbel is een bibliotheek, een verzameling van boeken en brieven die ver na hun publicatie aan de Bijbel-bibliotheek zijn toegevoegd. Hoe kunnen deze dan van ‘de Bijbel’ zeggen dat deze waar is? En hoe komt het dat deze en niet andere boeken zijn toegevoegd?

Ik dwaal af. Ik kan het boek, dat overigens iets van 1,60 euro kost, van harte aanraden!

Bewaren

Calvijn, zijn leven en zijn werk – dr R. Schippers

Een jaar of 10 geleden werd ik als derde Orde Franciscaan geprofest. Van een oud collega kreeg ik toen een boekje met de titel ‘Calvijn’. Voorin had hij geschreven: ‘Af en toe even in lezen!’. Ik heb dat nooit gedaan. Tot nu. Het lag al enige tijd in mijn blikveld. De schrijver is een dominee en een groot fan van Calvijn, dat lees je overal in het boek. Hij beschrijft kort de familie en de jeugd van Calvijn. Deze kwam uit een familie die toegang had tot kerk en aristocratie. Het was een ‘studie’, een ‘nerd’ zou je kunnen zeggen. Een classicus, jurist, theoloog. Hoewel hij al heel lang contacten had met reformatiegezinden, duurde het tot zijn 48e dat hij zich ‘bekeerde’ zoals de schrijver dat noemt. Calvijn heeft Luther nooit ontmoet. Hij was bevriend met Melanchton die ook bevriend was met Luther. Zodoende was er wel enige communicatie. Calvijn heeft het altijd voor Luther opgenomen, ook al verzocht hij Melanchton wel eens om Luther wat te remmen als hij in zijn razernij weer wat ongenuanceerde uitspraken deed.
Er was een groot verschil tussen de positie van Calvijn en Luther. Luther had zijn keurvorst en hoefde zich minder met politiek te bemoeien. Calvijn zat in Genève midden in de politiek. De scheiding tussen kerk en staat bestond niet. In de 16e eeuw zag men het fundament van de staat alleen dan verzekerd, wanneer daaraan een confessie ten grondslag lag. En die confessie lag in Genève beslist niet vast. In dat kader moeten we volgens de schrijver ook de zware straffen zien waarbij Calvijn betrokken was. Hij heeft overigens altijd geijverd om het lijden van de veroordeelden tot een minimum te beperken.
Aan het eind van het boek wordt aandacht besteed aan diverse personen waarmee Calvijn contact heeft gehad en die in de reformatie een rol speelden.
Al met al een heel aardig boek.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Biowetenschappen en Maatschappij: Rassenwaan

Ondertitel: ‘Het misbruik van de wetenschap in racisme’. De stichting Biowetenschappen en maatschappij geeft iedere 3 maanden een cahier uit over een onderwerp gerelateerd aan biowetenschappen en de maatschappelijke betekenis daarvan. Dit keer rassenwaan, racisme en de fabels daaromheen. Gesteld wordt dat de genetische verschillen tussen individuen groter zijn dan de verschillen tussen ‘rassen’. Denk concreet aan het verschil tussen een hoogblonde, blanke noord Europeaan en een donkere Afrikaan. De oorsprong van het begrip ‘ras’ wordt getraceerd. Dat is een nogal vaag begrip. Dat leidt onmiddellijk naar de vraag wat dan maakt dat allerlei groepen zich als groep beschouwen. De taal komt aan de orde. Een taal is een taal wanneer het een leger en een vloot heeft. Daar komt het feitelijk op neer. Het is een politiek instrument om onderscheid te maken tussen ‘wij’ en ‘zij’. Gronings is een dialect, maar als de Groningers zelfstandig zouden worden, dan was het ineens een taal. Er zijn veel voorbeelden hiervan. Taal is o.a. een politiek iets. Communicatie is ondergeschikt, anders hadden we allemaal wel Engels gesproken nu. Gewoonten, cultuur, genetica en epigenetica, alles komt voorbij. Ook Sinterklaas en Zwarte Piet en waar de pijn ligt. De juridische definitie van ‘ras’. Er wordt nog een stukje gewijd aan discriminatie van Bonobo’s. Genetische staan die net zo dichtbij de mens als chimpansees. Echter het gaat altijd over chimpansees en hun gedrag. Dat is nogal agressief en dat maakt het interessant, want mensen zijn dat ook. Er zijn echter vrijwel geen aanwijzingen dat men 12.000 jaren geleden massaal oorlog voerde. Waarom worden bonobo’s dan altijd afgeserveerd? Die zijn veel knuffeliger. We willen daar blijkbaar niet bij horen. Dat is dan een vorm van ‘specieïsme’?

De boekjes zijn te bestellen voor EU 7,50 per stuk, of gratis te downloaden als pdf: www.biomaatschappij.nl

Niet in de Hemel – W. Whitlau

Verkenningen in de wereld van de joodse traditie. Dit boek staat al 20 jaar ofzo in mijn boekenkast, ik kom er nu pas aan toe. Het boek begint met een overweldigende hoeveelheid argumenten dat het Westen pas goed tot bloei kon komen door Hebreeuwse concepten. Bijvoorbeeld: de zon is nooit als god gezien, maar door Egyptenaren, Grieken en Romeinen wel. Dat verandert de manier van denken er over. Bij het spreken over wonderen is belangrijk wat het effect er van was en wat de beleving en de betekenis voor een individu is. Een fraai voorbeeld vanuit de statistiek wordt gegeven. De belangrijke vraag is: welke consequenties trekt men uit de gebeurtenissen? Hoe zijn ze geduid?
Onderzoek naar ‘hoe is het nu echt gebeurd’ zijn volgens de schrijver zinloos. Waar het om gaat is: het is allemaal een kwestie van ervaring. Het geloof is ervaren geloof. En wat is de boodschap. Geeft het antwoord op ‘Wat moet ik doen?’ Want daar gaat het om. Wat is mijn taak, mijn richtlijn in deze wereld. Vergelijk het wat met de ‘Bhagvad Gita’s van de Hindu’s. Een basale richtlijn voor het leven.
Na een derde van het boek gelezen te hebben, ben ik gestopt. Het gaat teveel in op allerlei joods liturgische zaken. Voor mijn studie op dit moment niet zo relevant, wie weet later. Dan pak ik de draad weer op.

Katharina von Bora

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=UiWNyGpTTZ0]De video hierboven is niet de film waarover ik schrijf, die staat (nog) niet op YouTube. Maar deze video geeft wel veel informatie. De besproken film (te vinden onder DEZE LINK ) is een tv film op ‘Das Erste’. Dit speelt eind 15e, begin 16e eeuw. Katharina wordt door haar vader, die haar onderhoud niet meer kan bekostigen, in het klooster gebracht, daar groeit ze op. Er zijn meer zusters daar, ook wel van haar eigen leeftijd, die er zo terecht zijn gekomen. Hun is het eeuwige leven geschonken. De dames hebben zo hun geheime verbinding met de buitenwereld en zo komt Katharina in contact met de geschriften van Martin Luther. De abdis moet daar niets van hebben. Na een korte briefwisseling met Luther besluit ze met een aantal andere zusters uit het klooster te ontsnappen. Dat lukt, ze gaan naar Wittenberg. Daar worden ze uitgejouwd, want nonnen die hun gelofte breken zijn niet populair. Waar alle nonnen blijven is niet duidelijk, maar Katharina en haari vriendin komen in een soort kindertehuis te werken, ze komt een paar maal in contact met Luther. De leidster van het huis vindt dat de dames moeten trouwen, dat is het enige goede voor hun. Ze trommelt een aantal jonge mannen die komen kijken en doen of ze een paard kopen, ze willen eerst de tanden zien. Katharina loopt gillend weg. Uiteindelijk wil ze met Martin Luther trouwen, dat gebeurt ook. Hoewel niet eenvoudig om dat geaccepteerd te krijgen, een non en een monnik die in schande leven?
Katharina heeft alles om een goede zakenvrouw en manager te zijn. Ze organiseert het enorme huis van Luther, zorgt dat hij er fatsoenlijk bijloopt, dat het huis een opleidingsinstituut wordt. Ze koopt land, organiseert zijn vergaderingen, redt haar eigen familie van de financiële ondergang. Zonder Katharina (Käthe) was Luther niets geweest. Ze hadden een goed huwelijk waarbij Käthe een positie had waar vele vrouwen uit deze tijd jaloers op zouden zijn. Maar ze was vrouw, toen Luther uiteindelijk overleed, erfde ze niets. Hoe dat ging wordt in de film niet genoemd. Een boeiend en interessant verhaal.

D Day Through German Eyes – Holger Eckhertz

dday_german2De invasie in Normandië wordt altijd vanuit geallieerd perspectief gezien. Er was een vijand waartegen gevochten moest worden, maar daar hoor je niemand over. In dit boek staan een aantal interviews met Duitsers die destijds aan de duitse kant van het gebeuren zaten. De interviews zijn opgenomen in 1955 ofzo.
Wat naar voren komt is het ongeloof dat de geallieerden zo veel materiaal konden opvoeren. Ook de verontwaardiging, dat zij als Duitsers het rode gevaar tegenhielden en daarvoor nu bestraft werden. De frustratie dat er altijd te weinig materiaal was. Vliegtuigen konden daardoor niet vliegen. En het enorme bloedbad.
Allereerst een Panzersoldat. Die zat in een vastgemonteerde tank op een duin. Hij is nog steeds verbaasd over de gigantische vloot die ineens verscheen en dat hij het overleefd heeft.
De tweede is een Luftwaffe pilot. Zoals reeds opgemerkt kon hij niet veel. Hij is nog steeds ontdaan over de grote aantallen doden en gewonden die hij zag en heeft moeite het interview hierover af te maken.
De derde was een soldaat met een al ouder oorlogstrauma. Een hele groep met soortgelijke militairen zat in de uiterste hoe van de landingsplek. Zelfde verhaal. Er volgen er nog drie. Een daarvan was van de militaire politie. Als hij in het donker met een groepje op weg is naar zijn eigen linie, worden ze overvallen door een stel Canadezen. Die snijden van twee soldaten de keel door, twee anderen wordt de nek omgedraaid, de betrokken MP man kan ternauwernood ontsnappen. Hij is verbijsterd dat zoiets kon gebeuren. Hij had de Canadezen beschaafder ingeschat, ze hadden de mogelijkheid tot overgave moeten aanbieden.
Er staan verschillende gruwelijkheden in het boek.
Opvallend is het volgende: alle bevraagden hadden in die tijd het idee dat ze streden voor een verenigd Europa en dat ze dat moesten verdedigen tegen de Bolsjewisten. Later ontdekten ze pas hoe het werkelijk was. Ze waren verbijsterd over het grove geweld dat de geallieerden gebruikten en overdonderd door het materieel. De behandeling als krijgsgevangene was goed, tot het moment dat werd ontdekt wat er in de verschillende kampen gebeurde. De krijgsgevangenen werden verplicht om naar films hierover te kijken, het was voor de meesten een volledige verassing. Ze konden zich achteraf wel voorstellen dat het regiem tot zoiets in staat zou zij. De relatie met de bewaking was echter bekoeld. De frustratie van allen: ‘Hebben we hiervoor gevochten?’

Persoonlijk ben ik in toenemende mate verbijsterd hoe mensen elkaar zó kunnen afslachten.

Luther, der Rebell – Der Spiegel eBook

der_rebellDit is een thema uitgave van ‘Der Spiegel’ over Luther met een aantal bijdragen. Zijn geschiedenis wordt verteld, daarna de tijd waarin hij leefde. Het was een tijd waarin in de steden en universiteiten, maar ook in de politiek de middeleeuwen eigenlijk al voorbij waren. Maar 80% van de bevolking leefde op het platteland en werd uitgebuit door hun lokale heersers en de kerk. Het waren veelal lijfeigenen. De bisschoppen hadden veel politieke macht en als ze schulden hadden, dan mochten ze van de paus aflaten verkopen, als de helft van het geld maar naar de paus ging. Daar was veel protest tegen. Het is een misvatting dat alleen Luther daartegen in opstand kwam. In Luthers dagen waren er een aantal boerenopstanden, hij heeft daar enorm tegen geageerd. Teveel intellectueel en opgegroeid in een burgermilieu?
Ook joden konden niets goed doen. Zelfs in zijn laatste brief speelt hij het klaar om nog te sneren naar joden.
Omdat de kerk feitelijk alle macht had en Luther juist de kerkelijke leer aanviel, is zijn maatschappelijke invloed enorm geweest. Vergelijk het met een kar die op een helling staat. Hij heeft die van de rem gehaald en de kar ging aan de rol. Hij had daar nog maar weinig stuur over. Als hij kort na zijn aanvankelijke acties was overleden, zou het geen verschil hebben gemaakt.

Archeologen en historici hebben het leven van hem en zijn familie tot in detail uitgeplozen. Zijn grote ideeën kreeg hij op de latrine. Zijn ouders waren niet arm, zoals hij aanvankelijk vertelde. Integendeel, behoorlijk rijk. En dat van die blikseminslag lijkt ook niet te kloppen, hij was op de vlucht voor een gedwongen huwelijk. Zo zie je maar weer, niets is wat het lijkt, als je maar goed kijkt. Hij had echter wel last van een welhaast 9psycho analytische vorm van navelstaarderij. Hij had dan ook erg veel te biechten.
Het klooster van Wittenberg kreeg hij in privébezit. Archeologen vonden de afvalkuil en kregen daardoor een aardig beeld van het gezinsleven.. Ze leefden in weelde. Erwerden dure glazen gevonden en nog veel meer luxe. Veel schrijfgerei. In de loop van zijn leven werd zijn taalgebruik steeds ruwer. Fysiek ging hij sterk achteruit. Hij had jicht, nierstenen, angina pectoris en ernstig overgewicht.

Hij gebruikte samen met zijn vriend Cranach de nieuwe media. Namelijk de boekdrukkunst. Tot dan toe was dat niet een echt florissante bedrijfstak. Maar Luther begon te schrijven, al snel ook in het Duits. Cranach zorgde voor de plaatjes, ook een nieuw concept. Het boek werd eigenlijk opnieuw uitgevonden. Op deze wijze werd het drukken van boeken een winstgevende activiteit en Luther zeer bekend. Dat beschermde hem ook tegen acties van keizer en paus. Er kwamen ook vele ‘illegale’ kopieën van zijn werk. Hij werd er alleen maar bekender door.

Het protestantisme heeft de Duitse mentaliteit sterk beïnvloed. Hoewel steeds meer mensen zich niet meer christelijk noemen, zijn ze in hun doen en laten bijzonder protestants. Als voorbeeld worden de Grünen genoemd. En het geweldig scheiden van afval in Duitsland.
Protestanten lezen meer boeken dan katholieken. Opvallend veel schrijvers, dichters, politici zijn zoon of dochter van een dominee, een pfarrer. Enzovoort.

Bewaren

Company Commander – Charles B. MacDonald

companycommanderDit boek is een soort dagboek van een tamelijk jonge kapitein uit WOII. Het begint zo ongeveer aan de de Belgisch-Duitse grens. Na het stoppen van het Ardennen offensief is het duidelijk dat de Duitsers absoluut niet meer gaan winnen. Er blijft echter felle weerstand. Zinloze bestormingen over kleine stukjes bos, mannen die elkaar op korte afstand, soms ook wat langer, overhoop schieten of steken. Dit blijft zo tot vèr in Duitsland, maar het verzet lijkt kleiner en wordt meer incidenteel. De Duitsers (‘Kraut’) geven zich massaal over, maar er zijn er ook die doorvechten tot ze dood zijn. Een aantal 14-jarige soldaten hadden van hun moeders de opdracht gekregen zich onmiddellijk over te geven als ze een Amerikaanse soldaat zouden zien. Dat deden ze. De schrijver speelt nog een rol bij een poging tot capitulatie van Leipzig. Op een zeker moment, de oorlog is nog niet afgelopen, schieten de Duitsers niet eens meer en lopen gewapend en wel gewoon weg. Overgeven kon niet meer, er waren al te veel gevangenen. Uiteindelijk lopen de Amerikanen tegen de Russen aan en is de oorlog afgelopen. Het is een redelijk dik boek met veel informatie. Nuttig om te lezen. Hoe voelt het om voor het eerst midden in een vuurgevecht te zitten? En waarom zijn ze daar eigenlijk? Het zinloze druipt er vanaf. Wij kennen achteraf het grote plaatje wel. Maar wat als je een of ander bosje moet verdedigen tegen een stormloop van militairen die ook massaal omvallen, maar waarvan er meer zijn dan jij kunt doodschieten? Bà.

Plato en het Christendom – Dr. W. Aalders

platochristendomPlato was in de vorige eeuw niet zo populair meer. Zijn denken, maar ook het Griekse in het algemeen hebben het christendom sterk beïnvloed. De schrijver merkt op dat voor de Grieken filosofie niet zozeer een bepaalde leer inhield, maar dat het meer een levenshouding, a way of life betrof. Vanuit die levenshouding vonden bespelen plaats die de Christenen noodzaakten hun geloof te verwoorden. Hij noemt hierbij het woord parrhesia. Dat kan uitdrukkingsvaardigheid betekenen maar ook wel met dingen in gerelateerde strekking.
De schrijver stelt dat het Grieks beter geschikt was om het christelijke gedachtengoed te verwoorden dan het Hebreeuws. Want, zo zegt hij, het Jodendom had geen weet van het eeuwige leven. Die stelling lijkt mij slechts ten dele juist. Voor of na de wegvoering?
Plato: verwondering (thaumazein) is de basis van de filosofie. Het komt een beetje in de buurt van schouwen. Zonder Grieks geen christendom, dat komt het een beetje op neer.
De schrijver gaat uitvoerig in op op het begrip ‘zijn’. Dit wekt verwondering op en is de basis van alles. Daar tegenover staat het ‘Niet zijn’. Dat wordt geassocieerd met chaos, duisternis, afgrond. Een bijzonder akelige vorm van zijn eigenlijk. Me-on, een lagere vorm van zijn. Ouk-on is het totale nihil.
Herakleitos: “De grenzen van de ziel kunt gij niet kennen, al zoudt gij ook alle wegen aflopen. Zulk een diepen grond heeft zij”. De weg die Augustinus ging, werd mogelijk gemaakt door de boeken van Plato. Zij verschaften het kader of de basis van zo’n denken. Maar Augustinus ging verder waar Plato ophield.
De schrijver gaat nu helemaal los. Hij is theoloog, dominee om precies te zijn. Het taalgebruik neigt naar superlatieven, bijvoorbeeld over de diepe afgronden van de menselijke geest, de bodemloosheid die men ontmoet als de blik naar binnen keert. Hier ben ik ongeveer gestopt. Het thema is ongelofelijk interessant, de schrijftrant maakt het moeilijk de aandacht er bij te houden. Ik ben echter vast van plan om later de tweede helft te lezen.

A Hidden Revolution – Rivkin

hiddenrevolutionEen studie over de Farizeeën. Hun Hebreeuwse naam was ‘Perushim’, op zijn Grieks ‘Pharisaoi’ een vertaling uit het Hebreeuws in de meervoudsvorm, vandaar de ‘oi’.
De schrijver probeert de Farizeeën vanuit drie bronnen te definiëren, namelijk Josephus, het Nieuwe Testament en de zgn. Tannaïtische literatuur, dat zijn de Mishna, Tosefta (een compilatie van de Joodse mondelinge wet uit de periode van de Mishna) en de Beraitoth.
Allereerst de geschriften van Flavius Josephus. Hieruit leidt de schrijver af dat de Farizeeën erg machtig waren en brede steun hadden van het volk. Ze hielden zich aan de geschreven wetten uit de Thora, maar ook aan de Ongeschreven wetten, die geacht werden overgeleverd te zijn door de Vaders. De Sadduceeën daarentegen hielden alleen de geschreven wetten. Toen koning en hogepriester Johannes Hyrcanus zich tegen de Farizeeën keerde en zich aansloot bij de Sadduceeën, brak er een hevige burgeroorlog uit. Na lange tijd en strijd kwamen de Farizeeën weer aan de macht. Josephus noemt ook nog dat de Farizeeën naar verhouding mild waren en geen doodstraf zouden uitspreken bij bv belediging van de koning. Lees verder

Luther, zijn weg en werk – W.J. Kooiman

lutherAls kersvers lid van de Evangelisch-Lutherische kirche moet ik natuurlijk wel mijn kennis over deze man wat opfrissen. De grote lijn zal ik niet bespreken, zie daarvoor oa HIER.
Dit boek uit 1959 geeft niet alleen een historisch verslag, maar zet Luther ook neer als kind van zijn tijd, namelijk een late middeleeuwer. Hij is door een diep dal gegaan en zag helemaal onderin het licht: alleen de genade van God redt de mens. Daar kan niets anders aan bijdragen, geen aflaten, niets. Hij was bijzonder strijdbaar en schreef bijzonder veel.
Een aantal gedachten uit het boek blijven me wat bezighouden:

Niets is zo klein, of God is nog kleiner. Niets is zo groot, of God is nog groter etc.
God is in alles. Want als Hij het schept en onderhoudt, moet Hij er zelf in zijn, moet Hij Zijn creatuur in haar allerbinnenste kern en haar allerbuitentenste kleed zelf in stand houden.

We kunnen God niet kennen uit natuur en geschiedenis. Wat wij in het leven van natuur en geschiedenis met onze eigen ogen zien, is altijd maar een masker en aardse, verwrongen, vaak verwrongen verschijningsvorm. Wij vermoeden God daarachter, wij weten dat Hij daarin is.

Een paar uitspraken uit het boek. Luthers ideeën zijn ook voor politieke doeleinden gebruikt, hij gruwde daarvan.  In het laatste hoofdstuk wordt zijn houding tegenover de Joden besproken. Die was fout en kwam voort uit onbegrip dat zij niet inzagen dat de nieuwe Bijbelse uitleg ook hen aanging en dat ze zich niet bekeerden. Hij was geen antisemiet. Dat zegt dhr Kooiman tenminste. Maar Luther was geen heilige. Hij had fouten. Hij heeft aanzet gegeven tot een bepaalde ontwikkeling, meer niet. De neiging om allerlei belangrijke mensen te verheerlijken moeten we hier echt onderdrukken. Mijn Lutherische kerk heeft afstand genomen van zijn ideeën over joden. Gewoon fout, slecht, middeleeuws.

Wat duidelijk wordt, is dat je moet oppassen om iemand volledig te volgen. Iedereen heeft ergens een vreemde knoop aan zijn jas. Mijn favoriete aforisme: ‘Geloof degenen die de waarheid zoeken, twijfel aan degenen die haar hebben gevonden’ gaat ook hier op. Luthers persoonlijke ervaring kleurt sterk zijn hele leer.

Een belangrijk onderdeel is de leer van de twee rijken (volgens pfarrer Maenl  ‘Zwei Regimenten’): het rijk Gods en het wereldse rijk.
Ondanks het feit dat hij toch wel als geweldig mens wordt neergezet, is er ook wel aandacht voor zijn onhebbelijkheden en woede uitbarstingen. Het is een prachtig boek. Het is vast nog wel ergens bij een antiquariaat te krijgen. Doen!