Scientific American – A Matter of Time

Dit nummer begint met enige fysische beschouwingen over tijd. Hoog speculatief en vooral beschouwend. Het is duidelijk dat men daar niet echt raad mee weet.

In het biomedische artikel  ‘Biological clocks’ staat een opmerking over de relatie tussen deficiënte bioklokken en o.a. ADHD, Parkinson, kanker en SAD. ADHD zou te maken kunnen hebben met frequente aandachts spikes die de interne klok starten, zoiets. Bij Parkinson is er minder dopamine beschikbaar, zelfde verhaal, tijd wordt anders ervaren.
Het corpus striatum is één van die plaatsen in het brein waar duizenden neuronen convergeren naar naar 1 neuron.
Het 24-uursritme zit stevig verankerd in ons lichaam. Ook in celkweken is een circadiaan ritme aanwezig. De tijdvariatie is minimaal.
Hoewel licht niet nodig is voor dit ritme, is het wel nodig om de klok aan te passen aan de actuele situatie. De feitelijke klok zit gedeeltelijk in de Nucleus Supra Chiasmaticus, in ieder geval als het gaat om bloeddruk en lichaamstemperatuur.
De menstruatiecyclus heeft niets met de maanstand te maken, de overeenkomst zou toevallig zijn.
De relatie tussen geheugenverlies en tijd laat zich goed illustreren bij schade van de hippocampus en de temporale kwab. Hippocampus schade maakt de vorming van nieuwe herinneringen onmogelijk. De temporale kwab is essentieel bij het opslaan en oproepen van tijd gerelateerde herinneringen. Het lijkt er op dat tijd lijn geheugen en gebeurtenis geheugen twee verschillende dingen zijn.

Tenslotte nog enige artikelen over klokken en tijdmeting. Die heb ik overgeslagen.

Scientific American – Humans

humansDe titel maakte me meteen nieuwsgierig. Er staan leuke artikelen in, maar de meeste zijn tamelijk algemeen en beschouwend. Niet echt de diepte ingaand. De essentie is eigenlijk dat we de grootste brein-lichaamratio hebben met ook nog de dikste hersenschors. Een heleboel eigenschappen die we hebben vind je bij sommige dieren ook wel terug, maar dan vaak als een gedragsvorm en niet met inzicht. De vraag of dieren ook een bewustzijn hebben kan niet worden beantwoord, daar bestaan vele ideeën over.

Scientific American januari 2017

‘It from Qubits’. It staat voor ‘Interactie’ en Qubit betekent zoveel als de kleinste informatiehoeveelheid op kwantum niveau. De bedoeling is om kwantumwetenschap en  relativiteit dichter bij elkaar te brengen. IfQ gaat niet over wat die Qubits nou precies zijn, maar meer over hoe de interactie verloopt en wat het effect daarvan is. Het belangrijkste gegeven hierbij is ‘kwantum entanglement’. Het idee is gerelateerd aan een andere veronderstelling, nl dat twee zwarte gaten die ‘entangled’ zijn een ‘wormhole’ zouden kunnen maken. ‘Entanglement’ kan dus een structuur in het ruimte-tijd continuüm produceren. De klassieke entanglement gaat voornamelijk over de spin van de betrokken deeltjes, maar feitelijk zijn er natuurlijk veel meer eigenschappen betrokken. Deze interacties zouden het heelal maken wat het is en ook de zwaartekracht kunnen verklaren. Als voorbeeld wordt gegeven hoe moleculen in de lucht uiteindelijk ‘weer’ geven. Dat kun je niet verklaren uit de afzonderlijke deeltjes.

 

Verder: Vogels zijn een subgroep van dinosauriërs. In China zijn veel voorbeelden daarvan gevonden.

En:

Het belang van forensisch onderzoek bij dieren. Want mensen die dieren mishandelen, mishandelen vaak ook mensen.

En:

Lab made brains is zwaar overtrokken. Waar het om gaat is dat hersen weefsel gekweekt kan worden en daarbij ook een globaal overeenkomstige celstructuur bewaart. Heel nuttig om allerlei neurologische ziekten te bestuderen. De schrijvers stellen ons gerust: het is onmogelijk dat deze hersenweefsels iets van een bewustzijn zullen ontwikkelen.

Scientific American augustus 2018

Lang werd er geleerd dat het brein en het immuunsysteem niets met elkaar te maken hadden. Ik kon me dat niet voorstellen. In het natuurgeneeskundige circuit is men er al eeuwen van overtuigd dat het wèl het geval is. Maar, nu blijkt dat inderdaad het geval te zijn. Zo intensief zelfs dat het in dit artikel wordt neergezet als het 7e zintuig ( het  6e zintuig is de propriocepsis). Neuro-immunologie noemen ze dat nu. Het immuunsysteem is betrokken bij herstel na beschadiging van de hersenen. Andersom hebben de hersenen ook een soort monitorfunctie. Er blijken lymfevaten om en in de hersenen te liggen en ook via (langs) bloedvaten hebben witte bloedcellen de mogelijkheid om toch in het brein door te dringen. De schrijvers zien dit ook als een kans om medicijnen te ontwikkelen tegen allerlei neurologische  aandoeningen.

 

Dan een interessant over ‘Dark Matter’. Allerlei experimenten en andere metingen hebben nog steeds geen overtuigend bewijs geleverd voor het bestaan van deze ‘donkere materie’. Na enig heen en weer geredeneer wordt de vraag gesteld of ons idee over zwaartekracht wel klopt. Diverse astronomische zaken zouden beter verklaard kunnen worden met een ‘aangepaste zwaartekracht’. Echter niet alles. De waarheid ligt dan mogelijk weer ergens in het midden. Interessant.

Biowetenschappen en Maatschappij: Rassenwaan

Ondertitel: ‘Het misbruik van de wetenschap in racisme’. De stichting Biowetenschappen en maatschappij geeft iedere 3 maanden een cahier uit over een onderwerp gerelateerd aan biowetenschappen en de maatschappelijke betekenis daarvan. Dit keer rassenwaan, racisme en de fabels daaromheen. Gesteld wordt dat de genetische verschillen tussen individuen groter zijn dan de verschillen tussen ‘rassen’. Denk concreet aan het verschil tussen een hoogblonde, blanke noord Europeaan en een donkere Afrikaan. De oorsprong van het begrip ‘ras’ wordt getraceerd. Dat is een nogal vaag begrip. Dat leidt onmiddellijk naar de vraag wat dan maakt dat allerlei groepen zich als groep beschouwen. De taal komt aan de orde. Een taal is een taal wanneer het een leger en een vloot heeft. Daar komt het feitelijk op neer. Het is een politiek instrument om onderscheid te maken tussen ‘wij’ en ‘zij’. Gronings is een dialect, maar als de Groningers zelfstandig zouden worden, dan was het ineens een taal. Er zijn veel voorbeelden hiervan. Taal is o.a. een politiek iets. Communicatie is ondergeschikt, anders hadden we allemaal wel Engels gesproken nu. Gewoonten, cultuur, genetica en epigenetica, alles komt voorbij. Ook Sinterklaas en Zwarte Piet en waar de pijn ligt. De juridische definitie van ‘ras’. Er wordt nog een stukje gewijd aan discriminatie van Bonobo’s. Genetische staan die net zo dichtbij de mens als chimpansees. Echter het gaat altijd over chimpansees en hun gedrag. Dat is nogal agressief en dat maakt het interessant, want mensen zijn dat ook. Er zijn echter vrijwel geen aanwijzingen dat men 12.000 jaren geleden massaal oorlog voerde. Waarom worden bonobo’s dan altijd afgeserveerd? Die zijn veel knuffeliger. We willen daar blijkbaar niet bij horen. Dat is dan een vorm van ‘specieïsme’?

De boekjes zijn te bestellen voor EU 7,50 per stuk, of gratis te downloaden als pdf: www.biomaatschappij.nl

Luther, der Rebell – Der Spiegel eBook

der_rebellDit is een thema uitgave van ‘Der Spiegel’ over Luther met een aantal bijdragen. Zijn geschiedenis wordt verteld, daarna de tijd waarin hij leefde. Het was een tijd waarin in de steden en universiteiten, maar ook in de politiek de middeleeuwen eigenlijk al voorbij waren. Maar 80% van de bevolking leefde op het platteland en werd uitgebuit door hun lokale heersers en de kerk. Het waren veelal lijfeigenen. De bisschoppen hadden veel politieke macht en als ze schulden hadden, dan mochten ze van de paus aflaten verkopen, als de helft van het geld maar naar de paus ging. Daar was veel protest tegen. Het is een misvatting dat alleen Luther daartegen in opstand kwam. In Luthers dagen waren er een aantal boerenopstanden, hij heeft daar enorm tegen geageerd. Teveel intellectueel en opgegroeid in een burgermilieu?
Ook joden konden niets goed doen. Zelfs in zijn laatste brief speelt hij het klaar om nog te sneren naar joden.
Omdat de kerk feitelijk alle macht had en Luther juist de kerkelijke leer aanviel, is zijn maatschappelijke invloed enorm geweest. Vergelijk het met een kar die op een helling staat. Hij heeft die van de rem gehaald en de kar ging aan de rol. Hij had daar nog maar weinig stuur over. Als hij kort na zijn aanvankelijke acties was overleden, zou het geen verschil hebben gemaakt.

Archeologen en historici hebben het leven van hem en zijn familie tot in detail uitgeplozen. Zijn grote ideeën kreeg hij op de latrine. Zijn ouders waren niet arm, zoals hij aanvankelijk vertelde. Integendeel, behoorlijk rijk. En dat van die blikseminslag lijkt ook niet te kloppen, hij was op de vlucht voor een gedwongen huwelijk. Zo zie je maar weer, niets is wat het lijkt, als je maar goed kijkt. Hij had echter wel last van een welhaast 9psycho analytische vorm van navelstaarderij. Hij had dan ook erg veel te biechten.
Het klooster van Wittenberg kreeg hij in privébezit. Archeologen vonden de afvalkuil en kregen daardoor een aardig beeld van het gezinsleven.. Ze leefden in weelde. Erwerden dure glazen gevonden en nog veel meer luxe. Veel schrijfgerei. In de loop van zijn leven werd zijn taalgebruik steeds ruwer. Fysiek ging hij sterk achteruit. Hij had jicht, nierstenen, angina pectoris en ernstig overgewicht.

Hij gebruikte samen met zijn vriend Cranach de nieuwe media. Namelijk de boekdrukkunst. Tot dan toe was dat niet een echt florissante bedrijfstak. Maar Luther begon te schrijven, al snel ook in het Duits. Cranach zorgde voor de plaatjes, ook een nieuw concept. Het boek werd eigenlijk opnieuw uitgevonden. Op deze wijze werd het drukken van boeken een winstgevende activiteit en Luther zeer bekend. Dat beschermde hem ook tegen acties van keizer en paus. Er kwamen ook vele ‘illegale’ kopieën van zijn werk. Hij werd er alleen maar bekender door.

Het protestantisme heeft de Duitse mentaliteit sterk beïnvloed. Hoewel steeds meer mensen zich niet meer christelijk noemen, zijn ze in hun doen en laten bijzonder protestants. Als voorbeeld worden de Grünen genoemd. En het geweldig scheiden van afval in Duitsland.
Protestanten lezen meer boeken dan katholieken. Opvallend veel schrijvers, dichters, politici zijn zoon of dochter van een dominee, een pfarrer. Enzovoort.

Bewaren

Scientific American november 2016

Opwarming, een verontrustende gedachte …

Doordat de aarde steeds warmer wordt, komen ziekten die tot voor kort alleen in zuidelijke streken voorkwamen, ook steeds verder noordelijk voor. En dat is niet het enige. Met het steeds dieper ontdooien van het permafrost komen ook steeds meer ziektekiemen vrij die bv 30.000 jaren of langer ingevroren waren. Denk aan antrax. Er kunnen ook andere, onbekende ziektekiemen vrijkomen.

 

 

New Scientist dec 2015: Themanummer ‘Het Brein’

Ik ga alles per hoofdstuk langs.

Allereerst een interview met Erik Scherder, hoogleraar Bewegingswetenschappen, ooit fysiotherapeut. Om goed cognitief te functioneren moet je bewegen. Een half uurtje en daarna 10 uren in de stoel, dat is echt te weinig. Er zijn voldoende goede onderzoeken die dit onderbouwen. En als je niet kunt bewegen door een verlamming of i.d. moet je alternatieven zoeken, die zijn er wel Muziek bijvoorbeeld.

Handleiding Brein

  1. Aandacht. Doe dingen met aandacht. Laat je niet afleiden door allerlei zaken. Soms kan het handig zijn om bv te studeren of te werken in een rumoerige omgeving (deed ik vroeger ook, voor mijn tentamens leren in het restaurant van Schiermonnikoog, werkte geweldig)!
  2. Werkgeheugen. Dat heb je dagelijks nodig bij het uitvoeren van verschillende taken. Het werkgeheugen is een concept, het is niet aan te wijzen ergens in je hersenen. Een goed functionerend werkgeheugen is belangrijker voor een Academische carrière dan IQ. Je kunt het trainen.
  3. Logisch en rationeel denken. Vraagt enige training. Er zijn wel argumenten om te denken dat met name de linker prefrontale cortex hier een rol speelt. Emotie is niet noodzakelijk tegenstrijdig met logisch denken, soms faciliteert het, denk aan zg ‘onderbuikgevoelens’,  die moet je zeker serieus nemen.
  4. Leren. Een vaag, algemeen stukje. Na het leren jezelf direct toetsen. En blijf bewegen, dat werkt het best.
  5. Kennis. Met name de temporale kwab speelt een rol bij het bewaren en hanteren van kennis. Men spreekt ook wel over het ‘Semantisch geheugen’. De feitjes en de weetjes, de betekenis van woorden en begrippen. Het is mogelijk dat het geheugen vol loopt. Als je oud bent en altijd veel gestudeerd hebt kan er op een moment niets meer bij. Deze stelling gaat mi uit van een bepaalde visie op geheugen. Ik geloof er niets van en dat is dan een functie van mijn rechter temporaalkwab. Mooi klaar mee!   🙂
  6. Creativiteit. Daarover is niet zoveel te melden. Er is een zekere mate van erfelijkheid. Je moet je brein in ieder geval vullen met voldoende gegevens en dan afwachten of er iets op-plopt. Dat is eigenlijk wel de kern. O ja, ben je een ochtendmens, dan komen de creatieve ideeën vooral ’s avonds.
  7. Intelligentie. Dat is helaas nogal erfelijk. Uit een ander artikel wil ik nog wel even toevoegen dat een hoog IQ niet automatisch een goede rationaliteit geeft. IQ moet je leren gebruiken. Je kunt met een hoof IQ de meest bizarre gedachten ondersteunen. Met het ouder worden neemt een bepaalde vorm van IQ toe, je ziet sneller patronen.
  8. Bioritmiek. Concentratie is des morgens niet het best. Creativiteit weer wel. Als ons brein onder de 37 graden komt, werkt het slechter. Dat is normaal in de vroege ochtend het geval.

Die intelligentie, voor wat het waard is, heeft te maken met aan de ene kant je kunnen concentreren op een taak, en aan de andere kant intuïtie.  Intuïtie maakt grote hoeveelheden kennis beschikbaar. Maar dan moet je je ook afvragen of die intuïtie klopt met de feiten. En er niet blind achteraan hollen.

Er wordt een globale anatomie van de hersenen beschreven. Daarvoor kun je terecht in een goed anatomieboek. Sla ik over.

 

Asimov’s SF august 2015

Ik wist van het bestaan van dit blad. Het was via Amazon makkelijk digitaal te verkrijgen, dus ik heb het maar geprobeerd. Er stond één lang verhaal in en een aantal korte. Ik beperk me vnl tot het lange verhaal: ‘A Thousand Nights till Morning’ van Will McIntosh. In de nabije toekomst komt er een grote asteroïde op aarde afrazen. Er wordt een Marskolonie gebouwd om vanaf daar de baan van de asteroïde af te buigen. Die kolonie is nog maar net klaar of een buitenaards ras veroverd de aarde. Hun techniek is volledig biologisch. Ze laten eerst 99,9% van de mensheid sterven door een zeer besmettelijke ziekte. Alleen Chicago blijft gespaard en wordt ommuurd met een biologische, levende muur. Overlevenden bestemd voor genetisch onderzoek.  Op Mars bemerkt men dat de meteoor de Aarde gaat missen en ze geven hem een duwtje, zodat er een volledige zware inslag van de meteoor op Aarde plaatsvindt. Met het enige ruimteschip dat ze hebben reist men naar de Aarde, Chicago, waar mens en alien het zwaar hebben. Een hongerige meute beschadigd het schip, zodat ze niet meer terug kunnen. Dan volgt het omtrekken op de verwoeste aarde. Uiteindelijk komt het hier op neer dat de bemanning kans ziet om een alien te ontvoeren, het schip te repareren en vervolgens vliegt men terug naar Mars. Er zijn voldoende mensen om de soort in stand te houden en ook technologisch zal de mensheid niet helemaal tot het stenen tijdperk verzinken. Hier eindigt het verhaal.

De korte verhalen vond ik niet zo geweldig:

  • In een ‘second life’ programma ontdekken twee avatars dat ze niet echt zijn en ze willen eruit
  • Een klein familiedrama in een genetisch manipulerende maatschappij
  • Een man die nooit tijd had voor zijn gezin reist terug in de tijd om de eerste stapjes van zijn zoon te zien