Peter, Paul and Mary Magdalene – Bart D. Ehrman

In dit boek worden Petrus, Paulus en Maria Magdalena besproken, personen die een belangrijke rol speelden in het vroege christendom.
Allereerst Petrus, die zich zou richten op de bekering van de Joden. Hij komt in veel verhalen en brieven voor. Hij ontwikkelt zich van een impulsieve, ietwat onbetrouwbare figuur tot een ware rots van de Kerk. Hij spreekt tot de verbeelding omdat hij laat zien dat ook mensen die niet alle christelijke deugden hebben, zich kunnen ontwikkelen tot, goede mensen, en ook als dat niet lukt er veel vergeven wordt. Het was dan ook voor allerlei groepen belangrijk om uitspraken van Petrus te hebben, die hun visie ondersteunde. Er zijn dan ook ERG veel boeken en brieven die aan Petrus worden toegeschreven, maar die niet van hem zijn. Hij wordt hij in allerlei verhalen genoemd. In veel gevallen is er een relatie met Paulus, de ene keer als bondgenoot, de andere keer als vijand. Hij was in ieder geval niet de eerste paus. De eerste honderd jaar na Christus had de kerk nog niet die structuur. Hij zou gekruisigd zijn, maar dan met het hoofd naar beneden. Dat is niet omdat hij niet op Jezus wilde lijken, maar om aan te duiden dat voor Christenen niet alles hetzelfde is als voor heidenen.In het Nieuwe Testament is 1 Petrus zeer waarschijnlijk niet van Petrus. 2 Petrus is dat met zekerheid niet.

Paulus is ook een heel interessante. Hoewel hij Jezus nooit in levende lijve heeft ontmoet, is hij de apostel met de meeste invloed èn de enige die schriftelijk materiaal heeft nagelaten. Zeven brieven zijn zonder twijfel van hem: Brieven aan de Romeinen, 1 and 2 Corinthiërs, Galaten, Philippenzen, 1 Thessalonicenzen, en Philemon. De andere zes zijn waarschijnlijk onder valse naam geschreven. Ehrman beklemtoont dat het slechts brieven zijn die gingen over een bepaalde situatie in een bepaalde gemeente en dat we hiermee dus niet een totaaloverzicht hebben van Paulinisch denken. Een overzicht van Joods denken in die tijd volgt, met aandacht voor de Joden in de Diaspora, die in ieder geval goed Grieks spraken, maar niet allemaal Aramees. En die omringd waren door andere religies. Wat maakte dat Paulus zo totaal overstag ging na zijn visioen? Fysiek achtervolgen en uitleveren van Christenen in die tijd kan niet waar zijn, juridisch onmogelijk. De schrijver betoogt verder dat Paulus leer aangepast zijn naar de behoeften van een bepaalde tijd. In de Handelingen der Apostelen, dat 50 jaar later geschreven is dan Paulus zijn brieven, staat in feite alleen maar dat zonden worden vergeven als je in Jezus gelooft. Pauls zegt dat je gerechtvaardigd wordt door de dood van Jezus, het verschil tussen vergeven en aflossen dus. Het is teveel om allemaal te bespreken hier, maar ik kan alleen maar zeggen: ERG interessant. O ja, speciaal voor de Gereformeerd Vrijgemaakten: de uitspraken van Paulus over de vrouw die moet zwijgen in de gemeente, zijn latere invoegingen, zeker niet van Paulus!

Het laatste hoofdstuk over Maria van Magdala heb ik niet uitgelezen. Er is gewoon te weinig over haar bekend. Er zijn ook erg veel Maria’s in het nieuwe testament waarbij het niet altijd duidelijk is welke Maria wordt opgevoerd. Dan Brown wordt nog besproken, dit boek is natuurlijk wel n.a.v. zijn roman de ‘Davinci Code’! Maar de eerste twee hoofdstukken waren ouderwets goed!

Misquoting Jesus – Bart Ehrman

In zijn vorige boek ging het vooral om de vraag: hoe komen we aan alle Bijbelboeken? Er waren heel veel waarom juist deze en geen andere? In dit boek gaat het om de NT boeken die in de Bijbel staan. Dat zijn niet de originelen. Dat zijn vertalingen van kopieën van kopieën van kopieën van … . Bij dat kopiëren zijn fouten gemaakt. Meestal per ongeluk, soms met opzet. Dat kon zijn omdat de afschrijver iets wilde verbeteren, verduidelijken of om iets eenvoudiger te maken, of om kritiek van heidenen weg te nemen, of omdat de tekst niet strookte met de gangbare theologie etc etc. Interessant, bij het schrijven van deze tekst merk ik dat ik schrijffouten maak, zo gaat dat dus. De invloed van die veranderingen is soms groot geweest. Zo zijn de uitspraken van Paulus over de rol van de vrouw in de kerk niet van hem. In zijn tijd waren vrouwen zeer actief in de kerken.Het enige wat Paulus van ze vroeg was bij openbare optredens het hoofd te bedekken. Niets meer, niets minder. Kijk eens wat dat eeuwen lang voor vrouwen heeft betekent, deze toevoegingen! Zo is bijvoorbeeld dit jaar pas bij de Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk (GKV) besloten dat vrouwen ook kerkelijke ambten mogen hebben. Dat zal intern ook wel de nodige beroering geven. Bijbels gezien onnodig, aldus Ehrman.
Lezen is interpreteren, iets verduidelijken is interpreteren. Interessant is dat de evangelisten dat ook doen. Lukas heeft voor een groot deel Markus als bron. Maar aan sommige verhalen en uitspraken geeft hij een andere draai.
Het is een schitterend boek dat leert relativeren. Een tekst spreekt niet zelf, degene die het leest die spreekt. Het idee om de Bijbel als volledig geïnspireerd te beschouwen, is met de inzichten uit dit boek niet te handhaven. Geschreven tekst, vooral als die onfeilbaar is, moet met de nodige reserve bekeken worden. Als je dat niet doet, leidt dat tot problemen, denk daarbij aan Islamitische fundamentalisten, maar ook aan de vreselijke oorlogen die in Europa hebben gewoed als gevolg van religieuze verschillen, bijvoorbeeld de dertig jarige oorlog.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Lost Christianities – Bart Ehrman

Een bijzonder interessant boek met een erg hoog informatie gehalte. Het verschil tussen studeren en lezen wordt je op deze manier snel duidelijk. Ik kan wel de grote lijn weergeven, maar niet de details, en dat is jammer. Gelukkig heeft de schrijver de neiging zichzelf te herhalen, dus in een volgend boek zal ik weer veel tegenkomen. De inhoud is voor christelijk opgevoede mensen erg belangrijk. Ik heb een aantal van dit soort boeken uitgeleend, een van Ehrman en twee van Slavenburg. Alle drie de boeken heb ik nooit terug gekregen!
In het begin waren er vele soorten christendommen, met aan het ene uiterste bijvoorbeeld de aanhangers van Marcion, die vond dat de Joodse en de Christelijke God niet dezelfde konden zijn. De ene was wreed en gewelddadig, de ander liefhebbend en genadig. Hij paste dus de evangeliën zo aan dat er geen Joodse dingen meer inzaten. Aan het andere uiterste had je bijvoorbeeld de Ebionieten, die juist vonden dat je alleen Christen kon zijn als je de Joodse wetten onderhield. Van een maagdelijke geboorte moesten ze dan ook niets hebben. En daar lag nog van alles tussen, en ook nog wel er boven en er onder. Een belangrijke stroming (het was niet een duidelijke groep) was die van de gnosis. De God die hemel en aarde geschapen had, was niet een echt goede god, maar een misleid iemand. Jezus kon ons helpen om de weg naar de ware god te vinden. In diverse stromingen kom je ook tegen dat Jezus en de Christus niet dezelfde waren, maar dat de geest, of de Christus, bij de doop in de Jordaan in Jezus neerdaalde. Een mooie gedachte vind ik zelf.
Verder in het boek komt aan de orde dat het van veel geschriften die nu in het Nieuwe Testament staan, helemaal niet duidelijk is wie de schrijver is. De Evangeliën staan wel op naam van de evangelisten, maar er zijn eigenlijk geen argumenten voor. Sommige identieke boeken blijken niet zo identiek, er blijken veel (al of niet met opzet) fouten in de teksten te zitten. Dat maakt het heel gevaarlijk om grote theologische waarheden uit het NT te halen.
Uiteindelijk kwam er een stroming boven drijven die bepaalde wat waar was, wat Bijbel was en wat niet. Die bepaalde wat de naturen van Christus waren, dat er een drie-eenheid bestaat. Dat alles is  -zo heeft men mij altijd verzekerd-  door God geïnspireerde tekst.

Evolutie van de Bijbel – Bart D. Ehrman

Het derde boek van Ehrman. Ik begin al aardig te wennen aan zijn stijl. Hij is redelijk uitvoerig zonder superspecialisties te worden. De Bijbel komt niet zomaar uit de lucht vallen. Er is strijd geleverd, er is hevig geargumenteerd en zelfs wat gefraudeerd om de tekst te krijgen zoals die is. In de loop van de eeuwen is er behoorlijk gemanipuleerd met de teksten. In den beginne waren dat vaak onbedoelde fouten, er werd overgeschreven door gemotiveerde vrijwilligers. Later, toen de afschrijverij wat professioneler werd, werden er ook opzettelijk wijzigingen aangebracht om een bepaald theologisch standpunt naar voren te schuiven. Dit waren dus duidelijk invoegingen. Ehrman geeft diverse, illustratieve voorbeelden. Ik raad alle aanhangers van de ‘Kaft tot Kaft’ doctrine aan dit boek te lezen. Het is niet eng, maar noopt ons hooguit tot een herziening van het christelijk geloof, iets dat altijd gezond is.

Gods problem , why we suffer – Bart D. Ehrman

Het tweede boek van Ehrman dat ik lees. Opnieuw vertelt hij zijn voorgeschiedenis. Hoe hij als actief en bewogen evangelisch christen uiteindelijk afknapte op het probleem van het lijden. Als God dan echt zo almachtig is, waarom lijden wij dan? Is daar niet iets aan te doen? Daarover gaar dit boek. Volgens Ehrman worden er in de Bijbel de volgende verklaringen gegeven voor het lijden. Het gaat hem er daarbij niet om of het allemaal echt gebeurt is (hij denkt van niet), maar om wat de Bijbel zegt over het lijden.
1. Men heeft gezondigd en lijden is de straf. De profeten gingen daar vooral vanuit, het was de verklaring waarom Israël voortdurend geplaagd werd door allerlei oorlogszuchtige volken. Lijden heeft hier ook een betalende, genoegdoenende functie. Als er genoeg geleden is, dan is het klaar, dan is er een ‘schone lei’.
2. Lijden als aanleiding tot een ander doel. Bijvoorbeeld, Jozef was nooit onderkoning van Egypte geworden als hij niet eerst als slaaf was verkocht.
3. Lijden door toedoen van andere, zondige mensen. De zonde is ook nu het probleem, maar het is niet God die dit doet, het zijn je buren.
4. Tot verheerlijking van God. Jezus geneest een blinde, hij had dat wonder niet kunnen doen als de man niet eerst zijn hele leven blind was geweest. Lazarus moest echt dood en ontbinden, zodat Jezus kon laten zien dat Hij echt heer was over leven en dood.
5. Zomaar. Zonder voor mensen duidelijke redenen. Job wordt in het verderf gestort, zijn kinderen afgeslacht zodat God kan laten zien dat Hij gelijk heeft en zijn punt kan maken. Of meer algemeen, God hoeft zich niet te verantwoorden voor lijden, wij weten gewoon niet alles.
6. Door toedoen van boze machten. Dit idee kwam met name na de terugkeer uit de ballingschap op. Dat valt Ehrman overigens niet op. Volgens hem hebben de Joden zelf de strijd tussen goed en kwaad bedacht, er zitten echter onmiskenbaar Zoroastrische kenmerken in. Je kunt daar overigens niet veel aan doen. God laat het toe, en in de eindtijd, ja dàn zul je wat beleven!

Uiterste onbevredigend allemaal. Heeft God helemaal geen macht om in te grijpen? Is Hij dan wel God? Of bemoeit Hij zich er gewoon niet mee?
Jezus wordt in dit boek als een apocalyptisch prediker neergezet. Daar zijn ook wel argumenten voor.
Uiteindelijk blijft alleen maar over dat wijzelf een verantwoordelijkheid naar onszelf en vooral ook naar anderen hebben. Ons handelen kan lijden bij anderen soms voorkomen of verlichten. Hier stapt voor mij de H. Franciscus binnen…

Lost Christianities – Bart D. Ehrman

De auteur, Ehrman, beschrijft in dit boek verschillende ‘christendommen’ zoals die in de eerste eeuwen na Christus bestonden. Het huidige christendom, hoe divers ook, is ontstaan uit het orthodoxe geloof. Maar daarvoor waren er vele andere vormen. Hij bespreekt eerst een aantal oude, niet in de Bijbel voorkomende evangeliën, handelingen, brieven etc. Het gehalte van verschillende van deze geschriften is divers. Er zitten nogal wat vervalsingen tussen, hele oude tot hele verse. Maar veel van de teksten werden gebruikt ter lering, om iets duidelijk te maken. De ideeën stonden vaak ver van het huidige christendom af. Alles moest eigenlijk uitgevonden worden. Is er een God? Hoeveel dan? Was Jezus God of gewoon mens of een mix daarvan? En hoe dan? Was hij zoon van God? In het echt of als titel? Was hij geadopteerd door God? Moeten de Joodse boeken gehandhaafd blijven of juist niet? Etc etc.Er ontstonden Christelijke gemeenschappen die soms volkomen tegengestelde leringen hadden en die zich allen beriepen op Jezus. Hoewel Ehrman in zijn boek niet tot de bodem gaat, is het erg informatief, helemaal als de materie nieuw voor je is. Een aanrader.