Gods Philosophers – James Hannam

Wetenschap in de Middeleeuwen. De schrijver keert zich behoorlijk fel tegen alle lieden die de Middeleeuwen beschrijven als ‘duister, achtergebleven, stilstand’ etc. Deze terminologie komt met name uit de 17e eeuw en dan met name van protestantse zijde, waar men de katholieken allerlei vervelende zaken wil aanmeten. Feit is dat de Katholieke kerk geen probleem had met natuurfilosofisch onderzoek, want dat was het meestal. God had alles geschapen en was zelf niet gebonden aan natuurwetten. Maar Hij had zijn schepping zò gemaakt dat die bestudeerbaar was voor mensen. Zo kon je meer over God leren. Zowel in de Islam als het Katholieke Christendom was dit het uitgangspunt. De vrijheid van denken was groot, maar je moest niet in Theologisch gebied komen. Bijvoorbeeld de ‘atoomtheorie’ botste met de transsubstantiatieleer en werd dus aan banden gelegd. Er zijn maar weinig geleerden verbrand. Het ontleden van een lichaam gaf ook geen problemen. Vesalius werd niet verbrand, Servet wel, die was ook anatoom, maar werd door Calvijn (protestant) verbrand vanwege zijn ideeën over de triniteit. Het verhaal van Gallileo die met de brandstapel werd bedreigd als hij zijn stelling niet zou herroepen, ligt wat subtieler. De twist ging niet alleen over zijn astronomische denkbeelden, maar ook hoe hij de paus (Urbanus VIII) te kijk zette in één van zijn boeken. Katholieken waren gewend om Bijbelteksten niet altijd letterlijk te nemen. In de Middeleeuwen werd dus veel vooruitgang geboekt in de wetenschap, er werden veel uitvindingen gedaan. De Universiteit werd uitgevonden. De Zwarte Dood bracht een kentering in de ontwikkeling teweeg. Wat men in de Middeleeuwen vrijwel niet deed was experimenteren. Men schreef over wat men zag of meende te zien en verder was Aristoteles toch wel de verkondiger van de waarheid, ook als het niet klopte.

Interessant is de rol van het Latijn als lingua franca voor geleerden. Zij konden uit ieder land in Europa naar een andere universiteit trekken en gewoon in het Latijn verder argumenteren. De mobiliteit van geleerden was bijzonder groot. En alles was Katholiek, dat maakte het leven ook wel overzichtelijk. De rol van het Latijn als levende taal viel snel weg in de zg. Renaissance. Men vond het Latijn ineens plat en boers en het moest allemaal weer terug naar het ‘zuivere’ Latijn (dat waarschijnlijk nooit door iemand werd gesproken).
Hierboven heb ik alleen de algemene strekking van het boek weergegeven. De schrijver gaat plezierig diep in op allerlei ontwikkelingen uit die tijd. De middeleeuwers waren niet gek, er werd van alles ontwikkeld. Maar het was een gewelddadige tijd. Mensen werden meestal niet oud, stierven aan onbegrepen ziekten, werden uitgebuit door onbereikbare heersers, moesten meevechten in allerlei oorlogen. Je kunt alleen maar blij zijn dat je niet in die tijd leeft.
Een van de betere boeken!

Gnosis – Jacob Slavenburg

Gnosis2Als u af en toe mijn blog leest, dan bent u de naam van Jacob Slavenburg al een paar maal tegengekomen. Een veelschrijver over interessante thema’s. De ‘gnosis’. Op school leerden wij vroeger van gnostici dat het ketters waren met vreemde ideeën. Nu is het ook wel een beetje wennen. Belangrijk is het om te weten dat DE gnosis niet bestaat. Er zijn verschillende stromingen. Je hebt de Hermetische gnosis, de christelijke gnosis, Manichese gnosis etc. Als ‘gnosis’ bestaat de gnosis vrijwel niet meer, maar de ideeën en afgeleiden daarvan zijn nog springlevend! Ik moet me hier echter beperken.

Het idee is ongeveer dat -vergelijkbaar met de Big Bang- God zichzelf schiep, de Vader God. Niet mannelijk, niet vrouwelijk, de naam is dus behelpen, net als alle termen die gebruikt worden, het is het onbeholpen talig uitdrukken van iets onbevattelijks. De Vader God en het Pleroma, het universum zou je kunnen zeggen, namen toe in grootte en alles. Er ontstonden eigenschappen (eonen). Uit God emaneerden andere eigenschappen, waaronder Sophia. Zij schiep de wereld buiten het Pleroma. Uit haar emaneerde Jaldabaoth, de slechte god. Hij schiep de mens. Materie, slecht, onvolledig, menselijk. De gelukkig zag de Vader nog kans om de Geest, die licht is, in de mens te planten. Het lichaam werkt door de ziel en binnen in die ziel is de Geest, het licht. In die geest moet je groeien, die moet je ontdekken. Je moet dus zelfkennis ontwikkelen. Zelfkennis is Godskennis en noodzakelijk voor je uiteindelijke verlossing. Dat laatste idee vind je in veel religieuze of filosofische systemen terug. Zie verder het artikel in Wikipedia.

Een goed boek. De ontwikkeling van de gnosis tot in de vorige eeuw wordt gevolgd en besproken.

Dexterius de Wijze

Vandaag vond ik een tekeningetje terug, gemaakt tijdens een symposium op gelinieerd papier. Ik was toen bezig om een gefingeerde wijze te creëren, iemand die een nieuwe religie zou stichten en waarmee ik me kon vereenzelvigen. Zijn naam werd Dexterius. Ik kwam op die naam vanwege (1) het boek ‘De linkerhand van het Duister – Ursula LeGuin’ De titel slaat op een uitspraak in het boek: “De linkerhand van het duister en de rechterhand van het licht” en (2) vanwege de kleuter geleerde uit de tekenfilmserie ‘Dexters Laboratory‘. Dexterius dus. Het werd desondanks een wat goedkope heilige, een knorrige figuur die veel pseudowijsheden genereerde en dat in Oud Nederlandsch deed zodat het zwaarder klonk.

Maar hij was wel aardig.
In dit tekeningetje zit de heilige Dexterius even buiten Roodeschool in een slootwal, slechts gekleed in een eenvoudige pij met kap (Ik had me net aangesloten bij de Franciscanen, vandaar). Het is nieuwjaar, het vuurwerk verlicht de hemel. En hij (zielig) zit buiten in de vrieskou van het besneeuwde land en aanschouwt het vuurwerk. Op de schets zie je hem van achteren, tegen zijn kap aan, de opgerichte neus laat zien dat hij omhoog kijkt. Dexterius heeft de laatste tijd weinig visioenen gehad. Misschien moet ik daar eens wat aan doen!

The Presence of the Past – Rupert Sheldrake

Als ik verbannen zou worden naar een onbewoond eiland en slechts drie boeken mee mocht nemen, dan zou dit één van de drie worden! Dit is een zeer doorwrocht en erudiet werk over vormen, processen en gedragingen in de natuur. De term ‘morfogenetische velden’ wordt geïntroduceerd. Deze worden ook wel ‘morfische velden’ genoemd. Er moet een soort geheugen bestaan waarin de vorm van levende wezens, maar ook processen en gedragingen worden vast gelegd. Ik ga dat hier niet uitleggen. Maar er is een goede onderbouwing. Het boek is bij mijn weten niet in het Nederlands vertaald. Nieuwsgierig? Kijk eens op www.sheldrake.org.

Awareness – Anthony de Mello

De schrijver is een jezuiet uit India, hij werd geboren in Santa Cruz, Bombay. Hij stierf onverwacht in 1987.
In dit boek probeert hij ons er van te doordringen dat iedereen handelt vanuit één of andere vorm van eigenbelang. Dat is één van de meest basale instincten die we hebben. Ook liefdadigheid en opoffering zijn allemaal te herleiden tot eigenbelang. Het herkennen en erkennen daarvan maakt je een stuk vrijer en ontspannen. Je bent geen haar beter dan de rest, maar ook niet slechter. Je bent minder kwetsbaar als je je hier goed van bewust bent. Enge mensen zijn mensen die ideeën van anderen overnemen en daarvoor zelfs willen sterven. Die zijn gehersenspoeld. Als je emotioneel reageert als je ideeën worden aangevallen, is dat een redelijke indicatie dat je zelf gehersenspoeld bent. In deze categorie kunnen zowel heiligen als zelfmoord terroristen vallen. Je moet je hiervan bewust zijn, vandaar de titel.

Wees niet afhankelijk van wat anderen over je zeggen, ook als het een compliment is. Je krijgt wat leuks te horen en je bent blij. Maar was dat leuks een managerstruukje of echt? En wat als het een negatieve opmerking was? Depressie? Anders gezegd, je hebt er niets aan en het maakt je afhankelijk!
Je moet je proberen los te maken van je interpretaties van de werkelijkheid. Probeer de wereld te zien zoals ze is. Je moet onderscheid maken tussen je ‘ik’, je bewustzijn en je ‘zelf’ dat is je denken, je overtuigingen, meningen en interpretaties. Als je dat doet, ziet de wereld er heel anders uit. Als je dat gedaan hebt, dan ben je verlicht. Je kunt niet meer gekwetst worden, je bent vrij. Deze benadering geeft ook een geheel nieuw licht op de Bijbel, op heiligen en de gelijkwaardigheid van alle religies. Religie kan trouwens verlichting behoorlijk in de weg staan. Hij maakt vrijmoedig gebruik van Hindoeïstische, Boeddhistische en Soefi ideeën.
Misschien dat ik hier nog eens iets over ga schrijven, voorlopig kan ik alleen maar zeggen: een aanrader! Zie de volgende links: peacefulrivers.homestead.com/AnthonydeMello.html