De Slag van de Somme 1916

Die slag begon op 1 juli 2016 om 07:30 t/m 18 november. De Britse werden geleid door Sir Douglas Haig (1861-1928), Sir Henry Rawlinson (1864-1925), Sir Hubert Gaugh (1870-1963) en Sir William Robertson (1860-1933). Zij hadden Sir John French (1852-1925) gewipt als opperbevelhebber. De Somme was hun vuurproef, ze zouden het beter doen. Echter, de eerste dag sneuvelden 19.240 soldaten, 35.493 gewonden. Haig vond dat het nog wel mee viel. Veel gewonden bleven echter achter tussen beide fronten en gingen langzaam dood.
Haig was nog van de oude stempel, met cavalerie enzo. De anderen waeen een beetje realistischer. Maar Haig was de baas…
Allen hadden ze een diepe minachting voor de vrijwillige soldaten uit het arbeidersmilieu. Ze konden dan ook zaken die fout afliepen afschuiven op de slechte kwaliteit van de soldaten. Inferieure kwaliteit. Het tegendeel bleek het geval. Er begon een grote beschieting voorafgaande aan de aanval. Het was slecht materiaal met granaten die te snel waren gemaakt. Het uiteindelijk effect was bijna nul. Het prikkeldraad en de bunkers stonden er nog, op een paar plekken na, waar beter geschut was gebruikt. Zo gaat de beschrijving door, 10.000 gesneuvelden hier, 30.000 daar etc. Het is een weerzinwekkend relaas van generaals die geen binding hadden met hun troepen, slechte communicatie, soldaten die letterlijk als kanonnenvoer werden gebruikt. Halverwege ben ik gestopt, ik had er geen zin meer in. Ik ga later wel eens verder. Ik ben nu ook bezig met de WW1 serie van Anne Perry, daar worden persoonlijke verhalen verteld, je hebt er dan een realistischer beeld bij.

Goodreads

Angels in the Gloom – Anne Perry

Dit deel speelt voornamelijk in Engeland. Joseph is nog steeds thuis, zijn verwonding geneest langzaam.
Er wordt veel aandacht besteed aan de gevolgen van de oorlog voor de bevolking, vooral de vrouwen. In bijna ieder huis is er wel iemand aan het front. De dominee die zich geen raad weet met de slecht nieuws gesprekken. Vrouwen die enthousiast allerlei taken overnemen in de wetenschap dat ze na de oorlog weer naar huis worden gestuurd.
Al lezende vergeet je dat je al weet hoe het afloopt. Dat is de sterke kant van het boek. Het plot, namelijk dat een geheimzinnige figuur die de Peacemaker wordt genoemd, de wereld wil opdelen in een brits en een duits imperium om eeuwige vrede te bereiken, valt eigenlijk buiten de verhaallijn. De Peacemaker heeft zijn tentakels overal. Duitsland mag niet verliezen, dus saboteert hij munitietransporten, stimuleert onvrede tussen de VS en Mexico, vermoord een Britse ingenieur die bezig is een wapen tegen onderzeeërs te ontwikkelen. Dat laatste in de buurt van Joseph, de herstellende priester. Er wordt een moord gepleegd in zijn omgeving, een wetenschapper die betrokken was bij het nieuwe, geheime wapen. Hij had een buitenechtelijke relatie. Moord door jaloerse echtgenoot? Duitse spion? Er lijkt een derde partij aan het werk. Wie? Waarom? Matthew wordt gedetacheerd naar een marineschip om de mogelijke Duitse spion op te  sporen. Hij maakt kennis met de gruwelijkheden van een zeeslag. Vanaf hier kan ik eigenlijk niet verder vertellen zonder het verhaal te onthullen.
Het is een goed boek, een verhaal dat je in het begin van de 20e eeuw zet.

Gods Philosophers – James Hannam

Wetenschap in de Middeleeuwen. De schrijver keert zich behoorlijk fel tegen alle lieden die de Middeleeuwen beschrijven als ‘duister, achtergebleven, stilstand’ etc. Deze terminologie komt met name uit de 17e eeuw en dan met name van protestantse zijde, waar men de katholieken allerlei vervelende zaken wil aanmeten. Feit is dat de Katholieke kerk geen probleem had met natuurfilosofisch onderzoek, want dat was het meestal. God had alles geschapen en was zelf niet gebonden aan natuurwetten. Maar Hij had zijn schepping zò gemaakt dat die bestudeerbaar was voor mensen. Zo kon je meer over God leren. Zowel in de Islam als het Katholieke Christendom was dit het uitgangspunt. De vrijheid van denken was groot, maar je moest niet in Theologisch gebied komen. Bijvoorbeeld de ‘atoomtheorie’ botste met de transsubstantiatieleer en werd dus aan banden gelegd. Er zijn maar weinig geleerden verbrand. Het ontleden van een lichaam gaf ook geen problemen. Vesalius werd niet verbrand, Servet wel, die was ook anatoom, maar werd door Calvijn (protestant) verbrand vanwege zijn ideeën over de triniteit. Het verhaal van Gallileo die met de brandstapel werd bedreigd als hij zijn stelling niet zou herroepen, ligt wat subtieler. De twist ging niet alleen over zijn astronomische denkbeelden, maar ook hoe hij de paus (Urbanus VIII) te kijk zette in één van zijn boeken. Katholieken waren gewend om Bijbelteksten niet altijd letterlijk te nemen. In de Middeleeuwen werd dus veel vooruitgang geboekt in de wetenschap, er werden veel uitvindingen gedaan. De Universiteit werd uitgevonden. De Zwarte Dood bracht een kentering in de ontwikkeling teweeg. Wat men in de Middeleeuwen vrijwel niet deed was experimenteren. Men schreef over wat men zag of meende te zien en verder was Aristoteles toch wel de verkondiger van de waarheid, ook als het niet klopte.

Interessant is de rol van het Latijn als lingua franca voor geleerden. Zij konden uit ieder land in Europa naar een andere universiteit trekken en gewoon in het Latijn verder argumenteren. De mobiliteit van geleerden was bijzonder groot. En alles was Katholiek, dat maakte het leven ook wel overzichtelijk. De rol van het Latijn als levende taal viel snel weg in de zg. Renaissance. Men vond het Latijn ineens plat en boers en het moest allemaal weer terug naar het ‘zuivere’ Latijn (dat waarschijnlijk nooit door iemand werd gesproken).
Hierboven heb ik alleen de algemene strekking van het boek weergegeven. De schrijver gaat plezierig diep in op allerlei ontwikkelingen uit die tijd. De middeleeuwers waren niet gek, er werd van alles ontwikkeld. Maar het was een gewelddadige tijd. Mensen werden meestal niet oud, stierven aan onbegrepen ziekten, werden uitgebuit door onbereikbare heersers, moesten meevechten in allerlei oorlogen. Je kunt alleen maar blij zijn dat je niet in die tijd leeft.
Een van de betere boeken!

Die Tochter des Klosterschmieds – Peter Dempf

Ergens in de vroege Middeleeuwen, ten tijd van Karel de Grote, heeft graaf Ewalt Pfaffenstein een leen aan de Moezel. Daar hoort ook een groot klooster bij. In het kasteel werkt een smid. Zijn vrouw is overleden, hij heeft één dochter. Als de graaf terugkomt van de oorlog is hij woedend op de smid omdat zijn zwaard in de strijd is gebroken, hij laat de rechterhand van de smid afhakken. De smid overleeft en wordt nu smid in het klooster waar zijn dochter het zware werk moet doen. Ze wordt erg goed in het vak. Maar een vrouw als smid? Kan nooit goed zijn. En een zwaard dat door een vrouw is gesmeed? Niet gebruiken, dat is god verzoeken. Maar ze maakt een zwaard zoals nog niet eerder is gemaakt. In staat om elk ander zwaard te breken. Als de zoon van de graaf dat ontdekt, wil hij haar geheim stelen. Ze vlucht.
Het is een goed geschreven, spannend historisch verhaal. De verhoudingen tussen volk, kerk en adel komen goed naar voren. De persoonsbeschrijvingen zijn voldoende voor het verhaal. Wat er mijns inziens niet echt in past is de grote gevaarlijk hond die gered word door Ulfbertha (de dochter) en nu zo dankbaar is dat hij haar altijd volgt en redt. Hij begrijpt ook gecompliceerde opdrachten. Dat even terzijde, ik vind het een mooi boek, een aanrader!
Gelezen in het Duits.

Die Verzauberung der Welt – Jörg Lauster

Een bijzonder interessant boek in goed te volgen Duits. Hier kun je geen samenvatting van geven zonder het boek zelf over te schrijven. De cultuurgeschiedenis van het Christendom. Hoe het kwam, hoe het ging, waarom en hoe men kerken ging bouwen, de verschillende christelijke stromingen. De invloed van de Karel de Grote op het latijn, boeken en universiteiten. Het christelijke geweld tegen ketters en Waldensers. De heilige oorlogen waarvan de Kruistochten slechts en voorbeeld waren. Ook de oorlog tegen de Katharen was een heilige oorlog, evenals de oorlog tegen Engeland met de Armada. En vooral: enzovoorts. De schrijver laat zien dat gebeurtenissen en stromingen niet los staan van elkaar. Of het nu gaat om de architectuur van kerken, schilderkunst, reformatie of  de 30-jarige oorlog. De ‘Geschiedenis’ eindigt in de 20e eeuw.

Een absolute aanrader

 

De messiaanse verwachtingen ten tijde van Jezus – Gerben S. Oegema

Eenentwintig jaren geleden kocht ik dit boek. Het leek me toen al interessant, maar van lezen kwam het niet echt. Het boek Jezus van Nazareth van Paul Verhoeven,maakte dat ik dit werkje weer ter hand nam. Het beschrijft de apocalyptische literatuur van 200 BCE tot ongeveer 200 CE. Zowel Bijbels als niet Bijbels bronnen. In tijden van grote verdrukking werden dit soort verhalen populair. Vaak was er sprake van een Messias (gezalfde) of een ‘Mensenzoon’. Mensen die een leidersrol speelden in de eindtijd, door God gezonden. Vaak wordt de profetie, want dat karakter zit er toch wel wat in, gepositioneerd in een verleden. Zo profeteert het een stuk makkelijker, want het meeste weet je al, het is ook veiliger om allerlei uitspraken te doen dan. Het bekendste voorbeeld is Daniël. Veel van deze Joodse literatuur grijpt ook terug op oudere boeken, bijvoorbeeld de Psalmen, maar ook wel andere boeken. De Christelijk Apocalypsen zijn gemiddeld genomen iets minder politiek. Veel oudere Apocalypsen hebben later een Christelijke bewerking ondergaan om maar duidelijk te maken dat het altijd om Jezus gaat. Iets waar Bart Ehrman in zijn boeken over schrijft.
De eerder genoemde Paul Verhoeven gaat er van uit dat Jezus helemaal vervuld was van deze Apocalypsen, het ‘Koninkrijk der Hemelen’ zou je ook vanuit deze visie moeten zien.
Het boek heeft een erg hoog informatie gehalte. De eerste lezing is met name bedoeld om een indruk te krijgen waar het over gaat en waar ik later dingen kan terug vinden. Aanrader!

Calvijn, zijn leven en zijn werk – dr R. Schippers

Een jaar of 10 geleden werd ik als derde Orde Franciscaan geprofest. Van een oud collega kreeg ik toen een boekje met de titel ‘Calvijn’. Voorin had hij geschreven: ‘Af en toe even in lezen!’. Ik heb dat nooit gedaan. Tot nu. Het lag al enige tijd in mijn blikveld. De schrijver is een dominee en een groot fan van Calvijn, dat lees je overal in het boek. Hij beschrijft kort de familie en de jeugd van Calvijn. Deze kwam uit een familie die toegang had tot kerk en aristocratie. Het was een ‘studie’, een ‘nerd’ zou je kunnen zeggen. Een classicus, jurist, theoloog. Hoewel hij al heel lang contacten had met reformatiegezinden, duurde het tot zijn 48e dat hij zich ‘bekeerde’ zoals de schrijver dat noemt. Calvijn heeft Luther nooit ontmoet. Hij was bevriend met Melanchton die ook bevriend was met Luther. Zodoende was er wel enige communicatie. Calvijn heeft het altijd voor Luther opgenomen, ook al verzocht hij Melanchton wel eens om Luther wat te remmen als hij in zijn razernij weer wat ongenuanceerde uitspraken deed.
Er was een groot verschil tussen de positie van Calvijn en Luther. Luther had zijn keurvorst en hoefde zich minder met politiek te bemoeien. Calvijn zat in Genève midden in de politiek. De scheiding tussen kerk en staat bestond niet. In de 16e eeuw zag men het fundament van de staat alleen dan verzekerd, wanneer daaraan een confessie ten grondslag lag. En die confessie lag in Genève beslist niet vast. In dat kader moeten we volgens de schrijver ook de zware straffen zien waarbij Calvijn betrokken was. Hij heeft overigens altijd geijverd om het lijden van de veroordeelden tot een minimum te beperken.
Aan het eind van het boek wordt aandacht besteed aan diverse personen waarmee Calvijn contact heeft gehad en die in de reformatie een rol speelden.
Al met al een heel aardig boek.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Luther, der Rebell – Der Spiegel eBook

der_rebellDit is een thema uitgave van ‘Der Spiegel’ over Luther met een aantal bijdragen. Zijn geschiedenis wordt verteld, daarna de tijd waarin hij leefde. Het was een tijd waarin in de steden en universiteiten, maar ook in de politiek de middeleeuwen eigenlijk al voorbij waren. Maar 80% van de bevolking leefde op het platteland en werd uitgebuit door hun lokale heersers en de kerk. Het waren veelal lijfeigenen. De bisschoppen hadden veel politieke macht en als ze schulden hadden, dan mochten ze van de paus aflaten verkopen, als de helft van het geld maar naar de paus ging. Daar was veel protest tegen. Het is een misvatting dat alleen Luther daartegen in opstand kwam. In Luthers dagen waren er een aantal boerenopstanden, hij heeft daar enorm tegen geageerd. Teveel intellectueel en opgegroeid in een burgermilieu?
Ook joden konden niets goed doen. Zelfs in zijn laatste brief speelt hij het klaar om nog te sneren naar joden.
Omdat de kerk feitelijk alle macht had en Luther juist de kerkelijke leer aanviel, is zijn maatschappelijke invloed enorm geweest. Vergelijk het met een kar die op een helling staat. Hij heeft die van de rem gehaald en de kar ging aan de rol. Hij had daar nog maar weinig stuur over. Als hij kort na zijn aanvankelijke acties was overleden, zou het geen verschil hebben gemaakt.

Archeologen en historici hebben het leven van hem en zijn familie tot in detail uitgeplozen. Zijn grote ideeën kreeg hij op de latrine. Zijn ouders waren niet arm, zoals hij aanvankelijk vertelde. Integendeel, behoorlijk rijk. En dat van die blikseminslag lijkt ook niet te kloppen, hij was op de vlucht voor een gedwongen huwelijk. Zo zie je maar weer, niets is wat het lijkt, als je maar goed kijkt. Hij had echter wel last van een welhaast 9psycho analytische vorm van navelstaarderij. Hij had dan ook erg veel te biechten.
Het klooster van Wittenberg kreeg hij in privébezit. Archeologen vonden de afvalkuil en kregen daardoor een aardig beeld van het gezinsleven.. Ze leefden in weelde. Erwerden dure glazen gevonden en nog veel meer luxe. Veel schrijfgerei. In de loop van zijn leven werd zijn taalgebruik steeds ruwer. Fysiek ging hij sterk achteruit. Hij had jicht, nierstenen, angina pectoris en ernstig overgewicht.

Hij gebruikte samen met zijn vriend Cranach de nieuwe media. Namelijk de boekdrukkunst. Tot dan toe was dat niet een echt florissante bedrijfstak. Maar Luther begon te schrijven, al snel ook in het Duits. Cranach zorgde voor de plaatjes, ook een nieuw concept. Het boek werd eigenlijk opnieuw uitgevonden. Op deze wijze werd het drukken van boeken een winstgevende activiteit en Luther zeer bekend. Dat beschermde hem ook tegen acties van keizer en paus. Er kwamen ook vele ‘illegale’ kopieën van zijn werk. Hij werd er alleen maar bekender door.

Het protestantisme heeft de Duitse mentaliteit sterk beïnvloed. Hoewel steeds meer mensen zich niet meer christelijk noemen, zijn ze in hun doen en laten bijzonder protestants. Als voorbeeld worden de Grünen genoemd. En het geweldig scheiden van afval in Duitsland.
Protestanten lezen meer boeken dan katholieken. Opvallend veel schrijvers, dichters, politici zijn zoon of dochter van een dominee, een pfarrer. Enzovoort.

Bewaren

Luther, zijn weg en werk – W.J. Kooiman

lutherAls kersvers lid van de Evangelisch-Lutherische kirche moet ik natuurlijk wel mijn kennis over deze man wat opfrissen. De grote lijn zal ik niet bespreken, zie daarvoor oa HIER.
Dit boek uit 1959 geeft niet alleen een historisch verslag, maar zet Luther ook neer als kind van zijn tijd, namelijk een late middeleeuwer. Hij is door een diep dal gegaan en zag helemaal onderin het licht: alleen de genade van God redt de mens. Daar kan niets anders aan bijdragen, geen aflaten, niets. Hij was bijzonder strijdbaar en schreef bijzonder veel.
Een aantal gedachten uit het boek blijven me wat bezighouden:

Niets is zo klein, of God is nog kleiner. Niets is zo groot, of God is nog groter etc.
God is in alles. Want als Hij het schept en onderhoudt, moet Hij er zelf in zijn, moet Hij Zijn creatuur in haar allerbinnenste kern en haar allerbuitentenste kleed zelf in stand houden.

We kunnen God niet kennen uit natuur en geschiedenis. Wat wij in het leven van natuur en geschiedenis met onze eigen ogen zien, is altijd maar een masker en aardse, verwrongen, vaak verwrongen verschijningsvorm. Wij vermoeden God daarachter, wij weten dat Hij daarin is.

Een paar uitspraken uit het boek. Luthers ideeën zijn ook voor politieke doeleinden gebruikt, hij gruwde daarvan.  In het laatste hoofdstuk wordt zijn houding tegenover de Joden besproken. Die was fout en kwam voort uit onbegrip dat zij niet inzagen dat de nieuwe Bijbelse uitleg ook hen aanging en dat ze zich niet bekeerden. Hij was geen antisemiet. Dat zegt dhr Kooiman tenminste. Maar Luther was geen heilige. Hij had fouten. Hij heeft aanzet gegeven tot een bepaalde ontwikkeling, meer niet. De neiging om allerlei belangrijke mensen te verheerlijken moeten we hier echt onderdrukken. Mijn Lutherische kerk heeft afstand genomen van zijn ideeën over joden. Gewoon fout, slecht, middeleeuws.

Wat duidelijk wordt, is dat je moet oppassen om iemand volledig te volgen. Iedereen heeft ergens een vreemde knoop aan zijn jas. Mijn favoriete aforisme: ‘Geloof degenen die de waarheid zoeken, twijfel aan degenen die haar hebben gevonden’ gaat ook hier op. Luthers persoonlijke ervaring kleurt sterk zijn hele leer.

Een belangrijk onderdeel is de leer van de twee rijken (volgens pfarrer Maenl  ‘Zwei Regimenten’): het rijk Gods en het wereldse rijk.
Ondanks het feit dat hij toch wel als geweldig mens wordt neergezet, is er ook wel aandacht voor zijn onhebbelijkheden en woede uitbarstingen. Het is een prachtig boek. Het is vast nog wel ergens bij een antiquariaat te krijgen. Doen!

Unter dem Sand – Das versprechen der Freiheit

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=9o-lrOnRSMQ]

Een bijzondere film. Als de oorlog is afgelopen, liggen er op alle stranden nog miljoenen mijnen. En die moeten opgeruimd worden. En moeten dat doen? De Duitse krijgsgevangenen natuurlijk, want die hebben ze gelegd. In dit geval gaat het om Deens strand. De krijgsgevangenen zijn jonge jongens, nog niet echt volwassenen. Hun Deense sergeant (‘Herr Feldwebel’) is een zeer strenge man. Hij haat Duitsers. Hij mag er niet meer op schieten, maar slaan kan nog wel. Maar heel langzaam begint hij wat te ontdooien. De eerste doden vallen. De helft van een tweeling. De overlevende broer is wanhopig, de sergeant troost hem waar hij kan. En daarna wordt het voorwaar een beetje gezellig. Totdat het hondje van de sergeant op een mijn stapt: terug bij af en dan weer verder.

In Denemarken zijn zo’n 2000 meestal jonge soldaten aan het mijn ruimen gezet, ongeveer de helft is daarbij om het leven gekomen of verminkt. In Nederland zijn er ook Duitse krijgsgevangenen aan het ruimen gezet, het waren er echter niet zoveel als in Denemarken. Maar ook in NL was de sterfte hoog.

Een goede film. Geen flitsende scenes, grote veldslagen of zo. Maar een gedegen verhaal. Waarin ook duidelijk naar voren komt dat de winnars uiteindelijk dezelfde rotspelletjes spelen als de overwonnenen toen die nog de baas waren.

Goodbye Mohamed – Norbert G. Pressburg

Goodbye_MohammedToen ik deze titel bij Amazon voorbij zag komen dacht ik onmiddellijk: ‘Die moet ik lezen!’ En aldus geschiedde. De schrijver en de uitgever zijn anoniem, want je kunt in deze tijden niet iets over de Islam schrijven zonder op zijn minst lastig gevallen te worden. Het is een interessant boek, alleen  jammer van de titel. Het gaat over de feilbaarheid van de Koran. Eigenlijk op dezelfde manier waarop de Bijbel al ruim 200 jaren onder vuur ligt. Christenen zijn daar echter niet slechter van geworden. Nu nog de Moslims, zo hoor je hem denken. Er zijn nogal wat teksten in de Koran die anders vertaald zouden moeten worden. Voor de details hierover verwijs ik naar Wikipedia, daar vind je het allemaal terug. Sneu voor al die Jihadisten die stierven in het geloof 72 maagden te krijgen met mooie witte ogen en het nu moeten doen met sappige druiventrossen, dat lijkt althans de meest waarschijnlijke vertaling.

Mohammed was in de tijd van Mohammed geen naam, maar een titel cq omschrijving in het Aramees. De term ‘Parakleet’ (uit het Grieks) is op dezelfde stam terug te voeren. Omdat de term ‘mhmd’ veel gebruikt werd, is het natuurlijk heel eenvoudig om er een eigennaam van te maken, je krijgt dan de mooiste profetieën! Retrograde profetieën komen ook in de Bijbel wel voor, denk aan de profetieën van Daniël. De boodschap van de schrijver is als volgt: de Islamitische geschiedschrijving klopt niet. Daar is geen enkele aanwijzing voor in de archeologie. De Islam is ontstaan uit Arabisch, niet trinitarisch Christendom. Dat wil zeggen dat ze een belangrijk christelijk dogma niet accepteerden, nl de ‘Drie-eenheid’ (mi ook terecht overigens). Ergens tussen het jaar 1000 en 1100 begint de Islam min of meer vorm aan te nemen. De belangrijkste geleerden uit de Arabische wereld waren òf geen Moslim, of bijzonder tegendraads en geneigd tot onderzoek. Daarna keerde de Islam in zichzelf en ging het licht uit. Er was zelfs een ‘geleerde’ (naam) die de causaliteit wegredeneerde. Als je een pluk katoen aansteekt met vuur, gaat het niet daardoor branden, maar doordat God de opdracht tot branden geeft. Blaadjes vallen van de boom omdat God de opdracht geeft. In zo’n niet causale wereld is natuurlijk alles mogelijk en zijn wonderen bij uitstek geschikt om allerlei zaken te verklaren. Er is namelijk geen verschil tussen een vallend blaadje of een steen die omhoog valt.

Twee keer lezen is niet overbodig, het boek levert erg veel informatie.

 

Die Brücke am Ibar

IbarDe film speelt in 1999 in en om een stadje waar de rivier Ibar doorheen stroomt. De ene oever wordt bewoond door Albanezen, hoofdzakelijk moslims, de andere oever door christelijke Serviërs. Twee tamelijk sadistische Servische soldaten knallen twee gevangen Albanezen neer, de derde, die gewond is, laten ze de rivier afdrijven in de overtuiging dat hij wel dood zal gaan. Maar hij weet zich uit de rivier te slepen en kruipt een huis binnen. Dat blijkt het huis van de jonge weduwe Danica met haar twee kinderen. Ze verzorgt hem en hij knapt langzaam op en wordt uiteindelijk beter. Langzaam ontstaat er (hoe onverwacht) een liefdesrelatie tussen hen. Hij (Ramiz) kan ook goed overweg met de jongste zoon, die een beetje vreemd is.
Daartussen door speelt iets anders: in de oorlog wordt door de NAVO munitie met uranium koppen gebruikt. Een en ander van dat spul (gebruikt) ligt op de speelplaats van de kinderen, een paar kinderen worden ziek, een moet naar het ziekenhuis (in het Albanese deel!). De jongste zoon holt achter haar aan als ze met de auto wordt weggebracht en verdwaalt in de stad daar. Ramiz, de Albanees komt ook weer terug in zijn deel van de stad en gaat het jongetje zoeken. Hij vindt hem bij het ziekenhuis, waar zijn vriendinnetje zojuist is overleden. Hij brengt hem naar de brug waar hij dan zelf overheen moet. Op de terugweg wordt Ramiz door Albanezen neergeschoten die hem voor een Serviër houden.
De familie vertrekt uiteindelijk naar Frankrijk.

20A De Hoogen Steener

20A De Hoogen Steener
Deze was redelijk makkelijk te vinden, zelfs zò makkelijk, dat we via verschillende routes twee keer bij dit hunebed uitkwamen. 20A dus, in plaats van 20B. De tekst op het bordje:

Het graf ‘De Hoogen Steener'(de Hoge Stenen) is naast het graf Bruneforth (14F) een van de mooiste en grootste Emslandse grafruimtes in Noord Duitsland. De bijzonder lange ruimte werd uit 14 traveeën (tegenover elkaar draagstenen met een dekplaat) en een afsluitsteen opgezet. De toegang tot het graf werd gerealiseerd door een korte gang van 1 travee aan de de zuidelijke lengtekant. De draagstenen hiervan horen tevens bij de resten van de ovale steencirkels. Ook bij dit graf is te zien dat de twee draagstenen aan de zuidelijke lengtewand net als bij de graven in de Klöbertannen (18B) en de Spahnharrenstatte (20B) opgehoogd zijn middels rolkeien. In 1906 werden er tijdens opgravingen vuursteenmaterialen en ca. 150 scherven, waaruit 20 vaten werden gereconstrueerd, gevonden in de grafruimte.

20A De Hoogen Steener
20A De Hoogen Steener
20A De Hoogen Steener
20A De Hoogen Steener
Het zag er wat dreigend uit toen we bij het hunebed aankwamen. Sfeervol, dat wel…

20B Poldenhünensteine

Een mooi hunebed. De bewegwijzering was weer tamelijk slecht, bij toeval vonden we dit exemplaar alsnog. Het ligt wat afgelegen, mooie plek. Zie voor details Stonepages.de

Het kleine ganggraf is slechts gedeeltelijk bewaard gebleven. Behalve de middelste deksteen ontbreekt ook de oostelijke afsluitsteen, waardoor de grootte van de grafkamer lastig kan worden ingeschat. Ook hier werd overigens, net als bij de graven in de Klöbertannen (18B) en Werlte (20A), een draagsteen ‘passend’ gemaakt met behulp van een zwerfkei ter grootte van ongeveer een hoofd. Aan de zuidelijke lengtekant zijn nog twee stenen van de zetting aanwezig. De ligging hiervan laat zien dat hier de ingang van het graf geweest zou kunnen zijn. Want de ruimte aan de oostkant bestond waarschijnlijk uit één travee meer dan dat deze nu bestaat. Of de ‘Poldenhünerstenen’ een ovale steenkrans hadden of met een rechthoekige zetting tot één van de weinige hunebedden in de regio kan worden gerekend, zoals Ernst Sprockhoff vermoedt, is niet duidelijk.

20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine
20B Poldenhünensteine

14F Großsteingrab Auf Bruneforths Esch

Het graf bij Bruneforths Esch is een van de grootste en mooiste megalietgraven in Emsland. Een rij van 11 traveeën vormt een grafkamer van wel 25 meter lang. Van de oorspronkelijk 11 dekstenen zijn er drie al in de 19e eeuw vernield en weggevoerd. Ook bij een aantal nog aanwezige stenen van dit graf zijn vernielingen gevonden. Opvallend bij dit graf is dat de ruimte aan beide smalle kanten bij de ingang is ingekort, van 3 meter naar 1,8 meter. Ook de ingang bij de naar binnen getrokken lengtekant vertoont opvallendheden: hij steekt bijzonder ver de grafkamer in. Dit leidt tot het ontstaan van nissen aan weerszijden van de ingang, wat normaal gesproken met het blote oog niet te zien is.
Zo was het
Zo is het nu…

Megalieten

Definities:

Megalieten zijn grote stenen, in deze context grote stenen die gebruikt worden voor oude grafmonumenten

Dolmen: een stenen grafmonument, bestaande uit een aantal rechtopstaande stenen met daarop een deksteen. Er kan wel of niet een aparte ingang zijn, ingebed in een aarden of stenen heuvel. Eventueel ligt er een stenenkrans omheen die verschillende vormen kan hebben: rond, ovaal, rechthoekig of trapeziumvormig.

Er zijn ruwweg 2 soorten dolmen:

  1. Ganggraven met een duidelijke kamer en een duidelijke ingang (Engels: ‘passage-graves, Nederlands: hunebedden, Duits: Hünengräber)
  2. Graven waarbij geen duidelijk onderscheid is tussen kamer en gang (DE Steinkiste, Fr allée couvertes).

De heuvel over het graf heen heet oa ‘tumulus’, ‘barrow’. Als het een stenen heuvel is, dan wordt dat ook wel (Eng) ‘cairn’ genoemd.

Triumph in den Ardennen 1944

Als brugpieper heb ik ooit een lezing gehouden in mijn klas over het Ardennen offensief. Vanuit die achtergrond viel deze titel mij op bij Amazon. Het is een tamelijk kort boekje dat een erg klein deel van het totale front beschrijft, in die zin valt het mij tegen. Het wordt gedaan, zo beschrijft de tekst, in verhalende vorm, zo trouw mogelijk aan de historische gebeurtenissen.  Ook die verhalende vorm valt tegen, ik had er dan het liefst meteen een roman van gemaakt met noten. Kortom: matig. Maar ook hier: als je goed in en tussen de regels leest: de zinloosheid van dit alles. Die Duitsers hadden het nooit voor elkaar gekregen, dat was vanaf het begin al wel duidelijk. En toch, men schoot elkaar desondanks overhoop. De Duitsers met hun nieuwe Sturmgewehr 44, naar men later zei: de beste geweren uit de hele oorlog. Ik heb dat ook in latere documentaires wel gezien: de Duitse wapens waren gemiddeld genomen beter dan die van de geallieerden. Maar daarmee alleen kom je er dus niet.

Wassermühle Bruneforth

Wassermühle Bruneforth

Deze watermolen staat bij Stavern, het riviertje is de Nordradde. In 1545 wordt de molen al genoemd. In 1886 werd hij omgebouwd tot houtzaagmolen. In de 21e eeuw bleek hij toch wel aan een opknapbeurt toe: in 2010 was dat klaar, het resultaat mag er zijn. Als je op de Emsland Selfie steen gaat staan, kun je deze mooie foto maken, eventueel met jezelf erbij natuurlijk…

Gereconstrueerd Hunebed

In een eerder bericht vermelde ik al dat het vaak erg lastig is om in Duitsland hunebedden te vinden. Ik heb al jaren een Garmin GPS apparaatje, maar blijkbaar nog nooit goed gebruikt. Want: op ‘Stonepages.de’ vind je niet alleen alle informatie over hunebedden, maar de coördinaten worden erbij gegeven. Die kun je invoeren in je GPS en zie, je krijgt een keurige route gepresenteerd. Vandaag hebben we dus een paar mooie exemplaren gevonden. De mooiste was toch wel het gereconstrueerde graf. Ziet er mooi uit, ik stel me voor dat hij oorspronkelijk wel wat dieper was, je kunt er slechts op je knieën in. En wat ik me nooit gerealiseerd had: echt waterdicht zijn ze ook niet. Of zou dat alleen maar door de amateur hunebedbouwers uit de vorige eeuw komen?

Aanvulling 25-12-2017: Stonepages is al langere tijd uit de lucht 🙁

De Hel van Jipsinghuizen

HelJipsinghuizenTurfklein

 

 

 

 

 

 

Een zeer interessant boek. Als je zo door het schone Westerwolde rijdt, heb je geen idee wat er in de 20er en 30er jaren zich allemaal afspeelde. Hoe het veen werd weg gespit en omgespit teneinde er vruchtbaar land van te maken. Dat gebeurde in de vorm van werkverschaffing, want de werkloosheid in die tijd was enorm. Je moest naar de werkverschaffing, anders kreeg je geen steun. Als je van beroep grondwerker of boerenarbeider was, dan was dat, aldus de verlagen in het boek wel te doen. Maar als je dominee of onderwijzer ofzo was en je had nog nooit een schop vastgehouden, dan ging je kapot. Men woonde in barakken, keten, geleid door een keetvrouw. Het stonk daar vreselijk naar lysol, tegen de vlooien. Het grote brein achter dit hele project was Buiskool. Hij was ooit dominee(!) en later burgemeester en leider van het project. Hij was bijzonder onbuigzaam, niet geneigd tot compromissen en liep altijd met een Browning 9mm revolver op zak. Als je hem wilde spreken dan lag het wapen op tafel. De andere kant is natuurlijk dat, als je zo’n project wilt laten slagen, je ook vrijwel niet anders kunt optreden.

Een van de voormalige arbeiders zegt nog: “Je werd niet geslagen, maar verder was je slaaf”.