Lutherische Kirche in der Welt – Diverse Auteurs

In 2015 ben ik overgestapt, in Duitsland althans, van de RK kerk naar de Lutherische Kirche (‘Evangelisch-Lutherisch’). Ik heb het voorrecht om regelmatig met de Pfarrer te kunnen spreken over diverse christelijke thema’s, maar ook over specifiek Lutherse. Zo nu en dan wordt ik van literatuur voorzien, dit is zo’n boekje. Bijdragen uit allerlei Lutherse landen, dit keer 2 uit Nederland. Een daarvan gaat over avondmaalsbekers en schalen in Nederland. Het was na de Reformatie in Nederland heel belangrijk dat je vooral niet op Katholieken leek. En in Calvinistische ogen deden de Luthersen dat wel een beetje. Het moest dus allemaal zo sober mogelijk. Ze mochten ook wel een kerk hebben, maar niet één met een toren erop. Etc. Pas veel later, toen niemand  zich meer druk maakte over dit soort details, werd het allemaal wat makkelijker.

Een ander thema is het begrip ‘Reformatie’. Daar hebben we vaak heldere en eenvoudige denkbeelden bij: Luther en Calvijn. Maar de Reformatie was aanmerkelijk breder. Iedereen die vond dat het anders was en moest kon zijn ideeën uiten. En dat gebeurde ook.

Er zijn veel auteurs die iets in dit boekje schrijven, die ga ik niet allemaal bij langs, ik heb ze ook nog niet allemaal gelezen. Blijft dat het een interessant werkje is dat jaarlijks wordt gepubliceerd.

 

 

Vom Unfreien Willen

Op 15 juni 2017 behandelden wij op de Bibelgesprächsabend de discussie tussen Erasmus van Rotterdam en Luther over de vrije wil. Een samenvatting en vertaling van het uitgereikte document ZIE HIER.

Luther geeft toe dat er in de Bijbel duistere passages staan. Maar ‘Nadat het zegel is verbroken (Op 6:1)‘ wordt duidelijk dat Christus Zoon van God, mens is geworden, dat God 3-enig is en toch 1, dat Christus voor ons allen geleden heeft en voor eeuwig regeert. Maar haal Christus uit de Bijbel (‘Schrift’) en er blijft niets van over.

Volgens Erasmus zijn vragen over de vrije wil zinloos. Zoals: heeft God voorkennis betreffende het eeuwig heil, kunnen wij hier zelf aan bijdragen? Of overkomt het ons allemaal?

Luther ziet het echter als erg belangrijk. Het is noodzakelijk om iets te weten over de verhouding van de vrije wil tot Gods genade. Het is niet alleen ‘Notwendig’ maar ook heilzaam te weten dat God overal al kennis van heeft, de toekomst kent en naar die kennis handelt. Dit wetende blijft er niets van een vrije wil over. God bepaalt alles en Zijn wil is niet te veranderen. Rom 9: ‘Hij verstokt wie Hij wil’. En nog erger: ‘Velen zijn geroepen, weinig uitverkoren’.

Als dat zo is, zegt Erasmus, wie zal zijn leven dan nog willen beteren?

Niemand, zegt Luther,want niemand kan dat. Maar de vromen en uitverkorenen zullen door de Heilige Geest steeds beter worden, de rest zal onverbeterlijk te gronde gaan. Niemand zal geloven dat God van hem/haar houdt, alleen de uitverkorenen.

Lees verder

Katharina von Bora

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=UiWNyGpTTZ0]De video hierboven is niet de film waarover ik schrijf, die staat (nog) niet op YouTube. Maar deze video geeft wel veel informatie. De besproken film (te vinden onder DEZE LINK ) is een tv film op ‘Das Erste’. Dit speelt eind 15e, begin 16e eeuw. Katharina wordt door haar vader, die haar onderhoud niet meer kan bekostigen, in het klooster gebracht, daar groeit ze op. Er zijn meer zusters daar, ook wel van haar eigen leeftijd, die er zo terecht zijn gekomen. Hun is het eeuwige leven geschonken. De dames hebben zo hun geheime verbinding met de buitenwereld en zo komt Katharina in contact met de geschriften van Martin Luther. De abdis moet daar niets van hebben. Na een korte briefwisseling met Luther besluit ze met een aantal andere zusters uit het klooster te ontsnappen. Dat lukt, ze gaan naar Wittenberg. Daar worden ze uitgejouwd, want nonnen die hun gelofte breken zijn niet populair. Waar alle nonnen blijven is niet duidelijk, maar Katharina en haari vriendin komen in een soort kindertehuis te werken, ze komt een paar maal in contact met Luther. De leidster van het huis vindt dat de dames moeten trouwen, dat is het enige goede voor hun. Ze trommelt een aantal jonge mannen die komen kijken en doen of ze een paard kopen, ze willen eerst de tanden zien. Katharina loopt gillend weg. Uiteindelijk wil ze met Martin Luther trouwen, dat gebeurt ook. Hoewel niet eenvoudig om dat geaccepteerd te krijgen, een non en een monnik die in schande leven?
Katharina heeft alles om een goede zakenvrouw en manager te zijn. Ze organiseert het enorme huis van Luther, zorgt dat hij er fatsoenlijk bijloopt, dat het huis een opleidingsinstituut wordt. Ze koopt land, organiseert zijn vergaderingen, redt haar eigen familie van de financiële ondergang. Zonder Katharina (Käthe) was Luther niets geweest. Ze hadden een goed huwelijk waarbij Käthe een positie had waar vele vrouwen uit deze tijd jaloers op zouden zijn. Maar ze was vrouw, toen Luther uiteindelijk overleed, erfde ze niets. Hoe dat ging wordt in de film niet genoemd. Een boeiend en interessant verhaal.

Luther, der Rebell – Der Spiegel eBook

der_rebellDit is een thema uitgave van ‘Der Spiegel’ over Luther met een aantal bijdragen. Zijn geschiedenis wordt verteld, daarna de tijd waarin hij leefde. Het was een tijd waarin in de steden en universiteiten, maar ook in de politiek de middeleeuwen eigenlijk al voorbij waren. Maar 80% van de bevolking leefde op het platteland en werd uitgebuit door hun lokale heersers en de kerk. Het waren veelal lijfeigenen. De bisschoppen hadden veel politieke macht en als ze schulden hadden, dan mochten ze van de paus aflaten verkopen, als de helft van het geld maar naar de paus ging. Daar was veel protest tegen. Het is een misvatting dat alleen Luther daartegen in opstand kwam. In Luthers dagen waren er een aantal boerenopstanden, hij heeft daar enorm tegen geageerd. Teveel intellectueel en opgegroeid in een burgermilieu?
Ook joden konden niets goed doen. Zelfs in zijn laatste brief speelt hij het klaar om nog te sneren naar joden.
Omdat de kerk feitelijk alle macht had en Luther juist de kerkelijke leer aanviel, is zijn maatschappelijke invloed enorm geweest. Vergelijk het met een kar die op een helling staat. Hij heeft die van de rem gehaald en de kar ging aan de rol. Hij had daar nog maar weinig stuur over. Als hij kort na zijn aanvankelijke acties was overleden, zou het geen verschil hebben gemaakt.

Archeologen en historici hebben het leven van hem en zijn familie tot in detail uitgeplozen. Zijn grote ideeën kreeg hij op de latrine. Zijn ouders waren niet arm, zoals hij aanvankelijk vertelde. Integendeel, behoorlijk rijk. En dat van die blikseminslag lijkt ook niet te kloppen, hij was op de vlucht voor een gedwongen huwelijk. Zo zie je maar weer, niets is wat het lijkt, als je maar goed kijkt. Hij had echter wel last van een welhaast 9psycho analytische vorm van navelstaarderij. Hij had dan ook erg veel te biechten.
Het klooster van Wittenberg kreeg hij in privébezit. Archeologen vonden de afvalkuil en kregen daardoor een aardig beeld van het gezinsleven.. Ze leefden in weelde. Erwerden dure glazen gevonden en nog veel meer luxe. Veel schrijfgerei. In de loop van zijn leven werd zijn taalgebruik steeds ruwer. Fysiek ging hij sterk achteruit. Hij had jicht, nierstenen, angina pectoris en ernstig overgewicht.

Hij gebruikte samen met zijn vriend Cranach de nieuwe media. Namelijk de boekdrukkunst. Tot dan toe was dat niet een echt florissante bedrijfstak. Maar Luther begon te schrijven, al snel ook in het Duits. Cranach zorgde voor de plaatjes, ook een nieuw concept. Het boek werd eigenlijk opnieuw uitgevonden. Op deze wijze werd het drukken van boeken een winstgevende activiteit en Luther zeer bekend. Dat beschermde hem ook tegen acties van keizer en paus. Er kwamen ook vele ‘illegale’ kopieën van zijn werk. Hij werd er alleen maar bekender door.

Het protestantisme heeft de Duitse mentaliteit sterk beïnvloed. Hoewel steeds meer mensen zich niet meer christelijk noemen, zijn ze in hun doen en laten bijzonder protestants. Als voorbeeld worden de Grünen genoemd. En het geweldig scheiden van afval in Duitsland.
Protestanten lezen meer boeken dan katholieken. Opvallend veel schrijvers, dichters, politici zijn zoon of dochter van een dominee, een pfarrer. Enzovoort.

Bewaren

Luther, zijn weg en werk – W.J. Kooiman

lutherAls kersvers lid van de Evangelisch-Lutherische kirche moet ik natuurlijk wel mijn kennis over deze man wat opfrissen. De grote lijn zal ik niet bespreken, zie daarvoor oa HIER.
Dit boek uit 1959 geeft niet alleen een historisch verslag, maar zet Luther ook neer als kind van zijn tijd, namelijk een late middeleeuwer. Hij is door een diep dal gegaan en zag helemaal onderin het licht: alleen de genade van God redt de mens. Daar kan niets anders aan bijdragen, geen aflaten, niets. Hij was bijzonder strijdbaar en schreef bijzonder veel.
Een aantal gedachten uit het boek blijven me wat bezighouden:

Niets is zo klein, of God is nog kleiner. Niets is zo groot, of God is nog groter etc.
God is in alles. Want als Hij het schept en onderhoudt, moet Hij er zelf in zijn, moet Hij Zijn creatuur in haar allerbinnenste kern en haar allerbuitentenste kleed zelf in stand houden.

We kunnen God niet kennen uit natuur en geschiedenis. Wat wij in het leven van natuur en geschiedenis met onze eigen ogen zien, is altijd maar een masker en aardse, verwrongen, vaak verwrongen verschijningsvorm. Wij vermoeden God daarachter, wij weten dat Hij daarin is.

Een paar uitspraken uit het boek. Luthers ideeën zijn ook voor politieke doeleinden gebruikt, hij gruwde daarvan.  In het laatste hoofdstuk wordt zijn houding tegenover de Joden besproken. Die was fout en kwam voort uit onbegrip dat zij niet inzagen dat de nieuwe Bijbelse uitleg ook hen aanging en dat ze zich niet bekeerden. Hij was geen antisemiet. Dat zegt dhr Kooiman tenminste. Maar Luther was geen heilige. Hij had fouten. Hij heeft aanzet gegeven tot een bepaalde ontwikkeling, meer niet. De neiging om allerlei belangrijke mensen te verheerlijken moeten we hier echt onderdrukken. Mijn Lutherische kerk heeft afstand genomen van zijn ideeën over joden. Gewoon fout, slecht, middeleeuws.

Wat duidelijk wordt, is dat je moet oppassen om iemand volledig te volgen. Iedereen heeft ergens een vreemde knoop aan zijn jas. Mijn favoriete aforisme: ‘Geloof degenen die de waarheid zoeken, twijfel aan degenen die haar hebben gevonden’ gaat ook hier op. Luthers persoonlijke ervaring kleurt sterk zijn hele leer.

Een belangrijk onderdeel is de leer van de twee rijken (volgens pfarrer Maenl  ‘Zwei Regimenten’): het rijk Gods en het wereldse rijk.
Ondanks het feit dat hij toch wel als geweldig mens wordt neergezet, is er ook wel aandacht voor zijn onhebbelijkheden en woede uitbarstingen. Het is een prachtig boek. Het is vast nog wel ergens bij een antiquariaat te krijgen. Doen!

Evangelisch Lutherische Kirche

Sinds enige weken bezoek ik des Zondags de Evangelisch Lutherische Kirche in Dörpen. Over de kerkelijke organisatie in dit land zal ik binnenkort meer bloggen. Vandaag, na de Abendmalsfeierung was er een koffie tafel. Ik ben daar aangeschoven en had een leuk gesprek met een aantal aanwezigen. Heel belangrijk: je Duits gaat binnen een uur naar een ander niveau. Erg leuk. Het Katholieke is -in ieder geval in Heede, waar ik parochielid ben- wat moeilijker toegankelijk. In Nederland (Groningen, Drenthe en Friesland) is de RK organisatie toch wat losser. Ik ben blijkbaar meer protestant dan ik zelf dacht. Wat heel mooi is hier: de Oecomene staat hier HOOG op de agenda. In Dörpen in ieder geval organiseren Katholieken en Evangelischen tamelijk veel samen. Deze zondag was er een Katholische dame die uit het Evangelie las. Heel bijzonder.
Voor de duidelijkheid: het begrip ‘Evangelisch’ heeft hier een andere lading dan in Nederland. Daar is het min of meer ‘Pinkstergemeente-achtig’. Hier staat het meer voor ‘Protestant’.

Zie aschendorf-doerpen.wir-e.de/