Van Totem tot Verrezen Heer – Johan Leman

TotemtotHeerEen historisch antropologisch verhaal, aldus de ondertitel.
Het is een boeiend boek met een zeer hoog informatiegehalte. Als gelovige intellectueel ben je verplicht om een zo wetenschappelijk mogelijke verklaring of toch minstens een verstandige duiding te vinden voor je geloofspunten. En de conclusies moet je dan op een zinvolle wijze integreren in je geloof. Geloof en rede zijn niet per definitie in tegenspraak. We moeten er voor oppassen om geloofswaarheden met een gestolde interpretatie te benaderen. Want bijvoorbeeld de Bijbel (en datzelfde geldt voor de Koran en de Hadith etc) is in een bepaalde tijd geschreven. Wij kennen niet de nuancering van de taal of de betekenis van gezegden. In de overlevering kan een bepaalde profeet veel meer bekend zijn dan een keizer. Maar die profeet leeft wel in een bepaalde politieke en culturele context, die die allerlei duidingen bevat die wij niet -of niet geheel- kunnen overzien. En wat moet je met alle mythen? Zijn die sacraal? Zeg je ja, dan ligt de betekenis vast. Duid je historisch, dan is er geen sacrale duiding. Het zal er vaak ergens tussen liggen.
Contacten tussen culturen geven verschuiving van ideeën. Bijvoorbeeld JHW (Jahu, Jaw) was in den beginne een zuid Kanaänitische krijgsgod. Lokaal, één van de ‘ El’s’, tezamen met de vruchtbaarheidsgodinnen, de Asjera’s. Na de invallen van de Assyriërs wordt hij een schepper van mensen (Genesis 2). Als daarna de Babyloniërs komen met Mardoek en de Perzen met Ahura Mazda, nemen de scheppingskwaliteiten toe (Genesis 1). Hij ontwikkelt zich dus van lokaal, via translokaal tot universeel. Het scheppingsverhaal, maar ook de opstandingsidee zijn sterk Zoroastrisch van aard. Die ideeën zie je langzaam naar voren komen in Ezechiël, Daniël en Jesaja om in de Makkabeeën volledig geformuleerd te worden. De regio Kanaän is ook nog sterk beïnvloed geweest door Egypte en tijdens en Alexander de ‘Grote’ en de Romeinen door het Helleense denken.

1800 – 1200 BCE Egyptische invloedssfeer
1670 – 1570 BCE De Hyksos (Kanaänieten)
14e eeuw BCE Echnaton, de monotheïst
13e eeuw BCE Egypte – Hittieten
1200 – 1000 BCE Chaos door de zeevolkeren, waaronder de filistijnen. Veel steden verwoest. Veel nieuwe dorpen worden gebouwd. Er ontstaat een 2-deling tussen de achtergebleven stedelingen en de binnentrekkende herders en dorpelingen (Hebreeën)
(1200) 1000 – 800 BCE Kleine vorstendommen ontstaan
 9e – 8e eeuw BCE Veelgodendom met priesters en sjamanen. Gaat over in priesters en profeten

De schrijver ziet de Bijbel als een boek waarin je de ontwikkeling van het Godsidee kunt volgen. Als je ergens een aannemelijke verklaring voor kunt vinden, heeft die de voorkeur. Jezus was gewoon mens. En religie? Een groot probleem is dat religie stolt in een aantal kern’waarheden’. Zoals dat in de gereformeerd kerk heette: ‘de leer der kerk is gestold in de belijdenisgeschriften’. In de Islam zie je dat ook. Maar de ontwikkeling gaat door, de religie blijft waar ze is en vervreemd mensen van zich. En bewegingen naar de begintijd (IS) is al helemaal zinloos, want die zul je nooit bereiken.
Hij schrijft:

‘Ik zie niet in waarom de wetenschappen wél zouden mogen openstaan voor grondige historische ontwikkelingen en de godsdiensten niet. Hetgeen Newton verdedigd heeft, wordt toch niet waardeloos omdat Einstein dit grondig bijgestuurd heeft? Niet alle gelovigen zullen mijn mening delen. Dat is hun recht, maar tegelijk is het op termijn ook hun probleem, niet het mijne en ook niet het uwe als u mijn mening deelt.’

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.